Trước khi phiên tòa phúc thẩm lần thứ 3 diễn ra vào ngày 2.6, đại biểu Quốc hội, Thượng tướng Bế Xuân Trường, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam (nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng) đã có văn bản gửi Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao và Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao đề nghị chỉ đạo giải quyết khách quan vụ án 6 cựu chiến binh bị kết tội hủy hoại rừng.
Vụ án kéo dài nhiều năm
Trong văn bản kiến nghị, Thượng tướng Bế Xuân Trường cho biết Hội Cựu chiến binh Việt Nam đã nghiên cứu hồ sơ vụ án, tham gia bảo vệ quyền lợi cho 6 bị cáo và nhận thấy còn nhiều vấn đề chưa được làm rõ. Ông nhấn mạnh: "Các bị cáo đều là cựu chiến binh, từng tham gia quân đội, có nhiều đóng góp trong chiến đấu và bảo vệ Tổ quốc. Hành vi bị cáo buộc không xuất phát từ động cơ vụ lợi cá nhân. Do đó, việc giải quyết vụ án cần đặc biệt thận trọng, tránh oan sai."
Theo hồ sơ vụ án, đầu năm 2015, Chi hội Cựu chiến binh thôn 6, xã Trường Xuân, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông (cũ) đã họp bàn về việc phát dọn khu đất được cho là không còn rừng để trồng keo, gây quỹ hoạt động. Sau đó, các hội viên tiến hành chặt cây bụi, dây leo và một số cây gỗ nhỏ, gom thành đống chờ đốt.
Kết luận giám định tháng 4.2015 của giám định viên tư pháp Huỳnh Văn Triệu (Hạt Kiểm lâm TP. Gia Nghĩa cũ) xác định diện tích rừng sản xuất bị hủy hoại là 0,98 ha, thiệt hại hơn 53 triệu đồng.
Những vấn đề chưa được làm rõ
Năm 2020, TAND cấp cao tại TP.HCM xét xử giám đốc thẩm đã chỉ ra 9 vấn đề lớn cho thấy chưa đủ căn cứ buộc tội, do đó hủy toàn bộ các bản án sơ thẩm và phúc thẩm tại tỉnh Đắk Nông (nay là tỉnh Lâm Đồng) từng kết tội 6 cựu chiến binh để điều tra lại.
Tuy nhiên, đầu năm 2026, TAND khu vực 6 - Lâm Đồng xét xử sơ thẩm lần 3 tiếp tục giữ nguyên quan điểm kết tội 6 bị cáo về tội hủy hoại rừng, với mức án từ 6 đến 7 tháng tù. Cụ thể, 5 cựu chiến binh gồm Ngân Xuân Dũng (65 tuổi), Vũ Tất Đắc (72 tuổi), Hoàng Văn Sằn (68 tuổi), Nguyễn Nam Thái (58 tuổi) và Cao Minh Điến (57 tuổi) mỗi người lĩnh 6 tháng tù; riêng bị cáo Đỗ Mạnh Hùng (63 tuổi) lĩnh 7 tháng tù.
Theo Thượng tướng Bế Xuân Trường, hồ sơ vụ án vẫn tồn tại hàng loạt mâu thuẫn liên quan đến hiện trạng rừng, kết luận giám định và đánh giá chứng cứ buộc tội.
Rừng đã bị đốt cháy trước đó
Qua nghiên cứu hồ sơ, Trung ương Hội Cựu chiến binh Việt Nam nhận thấy bản án sơ thẩm lần 3 còn nhiều vấn đề chưa được làm rõ. Theo quyết định giám đốc thẩm năm 2020 của TAND cấp cao tại TP.HCM, căn cứ theo Điều 189 Bộ luật Hình sự 1999, Thông tư liên ngành số 19/2007 của Bộ NN&PTNT và Điều 20 Nghị định 157/2016, phải hủy hoại trên 5.000 m2 rừng sản xuất mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Cơ quan CSĐT xác định các bị cáo chặt phá rừng trong 4 ngày, trong đó 2 ngày của tháng 1.2015 là 4.000 m2. Theo văn bản tháng 3.2015 của Chi cục Kiểm lâm tỉnh Đắk Nông, rừng bị thiệt hại 100%. Như vậy, việc xác định các bị cáo tiếp tục phá rừng trong 2 ngày của tháng 4.2015 là không đủ cơ sở.
Hạt Kiểm lâm thị xã Gia Nghĩa không dựa vào mức độ thiệt hại thực tế về số lượng, khối lượng cây rừng bị chặt hạ mà lại dựa vào tiêu chí xác định rừng, không phù hợp với quy định.
Ngoài ra, theo lời khai người làm chứng, tại thời điểm kiểm tra ngày 24.1.2015, hiện trường đã trong tình trạng đất cháy, cây khô, không còn cây gỗ lớn, chủ yếu là cây bụi và dây leo. Tuy nhiên, những vấn đề này không được cấp sơ thẩm làm rõ.
Sao lại bỏ qua kết luận giám định của Bộ NN-PTNT?
Một nội dung đáng chú ý khác được Thượng tướng Bế Xuân Trường đề cập là những mâu thuẫn trong hoạt động giám định tư pháp. Quyết định giám đốc thẩm của TAND cấp cao tại TP.HCM đã xác định kết luận giám định tháng 4.2015 và kết luận giám định lại tháng 7.2016 đều do ông Huỳnh Văn Triệu ký, nhưng ông không phải giám định viên có chuyên môn, trái với Điều 34 Luật Giám định tư pháp. Do đó, việc các cơ quan tố tụng căn cứ vào kết luận trên để điều tra, truy tố, xét xử 6 bị cáo là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.
Sau khi vụ án bị hủy để điều tra lại, Hội đồng giám định tư pháp trong lĩnh vực lâm nghiệp thuộc Bộ NN-PTNT (cũ) đã ban hành kết luận giám định năm 2022 với nội dung "không thể giám định được ranh giới, diện tích rừng, trạng thái rừng bị thiệt hại".
Theo Thượng tướng Bế Xuân Trường, đây là kết luận chuyên môn của cơ quan giám định cấp bộ. Tuy nhiên, cơ quan tố tụng lại tiếp tục tái sử dụng kết luận giám định của ông Huỳnh Văn Triệu để kết tội bị cáo, vi phạm thủ tục tố tụng.
Ông khẳng định: "Lẽ ra, cơ quan điều tra phải căn cứ vào kết luận giám định của Bộ NN-PTNT để đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can theo điểm b khoản 1 Điều 230 Bộ luật Tố tụng Hình sự, do đã hết thời hạn điều tra mà không chứng minh được bị can thực hiện tội phạm."
