Vào cuối tháng 4, Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu thuộc tỉnh Chiết Giang (miền đông Trung Quốc) đã ra phán quyết yêu cầu một công ty fintech bồi thường cho cựu nhân viên hơn 260.000 nhân dân tệ (khoảng 1 tỷ đồng) sau khi công ty thay thế vị trí của anh bằng trí tuệ nhân tạo (AI).
Chi tiết vụ việc
Cựu nhân viên Zhou từng làm giám sát kiểm tra chất lượng cho một mô hình AI tại công ty. Nhiệm vụ của anh bao gồm xem xét, đánh giá và đảm bảo độ chính xác trong phản hồi tương tác người dùng của mô hình.
Đầu năm 2025, trong bối cảnh cơn sốt AI, công ty nơi Zhou làm việc đã đề xuất điều chuyển anh sang vai trò vận hành cấp thấp hơn và giảm lương hàng tháng từ 25.000 nhân dân tệ (khoảng 97 triệu đồng) xuống còn 15.000 nhân dân tệ (khoảng 58 triệu đồng). Khi Zhou từ chối các điều khoản này, công ty đã chấm dứt hợp đồng lao động của anh.
Sau đó, trong quá trình giải quyết tranh chấp, Zhou mới biết được lý do công ty đưa ra cho việc điều chuyển, giảm lương là vì họ nhận định AI có thể thực hiện các nhiệm vụ kiểm tra chất lượng thay anh.
Phán quyết của tòa án
Tòa án phán quyết rằng hành động của công ty cấu thành việc chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật. Công ty phải bồi thường cho việc sa thải Zhou và các thiệt hại liên quan.
Chủ tọa phiên tòa, thẩm phán Shi Guoqiang, thuộc tòa án dân sự khu 5 của Hàng Châu, cho biết công ty đã không tuân thủ Luật Hợp đồng Lao động của Trung Quốc. Luật này quy định rằng người sử dụng lao động chỉ có thể chấm dứt hợp đồng nếu có "sự thay đổi đáng kể trong các tình huống khách quan làm cơ sở cho hợp đồng lao động khiến hợp đồng không thể thực hiện được". Thẩm phán Shi xác định việc chấm dứt hợp đồng của Zhou là do lợi thế về chi phí của AI, chứ không phải từ các yếu tố khách quan như cắt giảm kinh doanh, quản lý kém hoặc giảm thua lỗ.
Ý kiến luật sư
Jiang Xiaotong, đại diện cho Zhou trong vụ kiện, nhận định phán quyết này là tiền lệ trực tiếp bác bỏ lý do "thay thế bằng AI" như một lời biện minh chung chung cho việc sa thải nhân sự.
"Trong tương lai, nếu các công ty sử dụng AI làm lý do để cắt giảm việc làm, tòa án sẽ xem xét nghiêm ngặt ba điểm: Liệu có sự thay đổi thực sự có ý nghĩa về mặt pháp lý trong hoàn cảnh khách quan? Liệu có sự đàm phán hợp lý và công bằng, không kèm theo việc giảm lương hoặc giáng chức đáng kể? Công ty đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cung cấp đào tạo và bố trí lại công việc chưa?", bà nói.
Bối cảnh và tác động
Ngoài vụ việc này ở Hàng Châu, vào năm 2024, một tòa án ở Quảng Châu (thủ phủ tỉnh Quảng Đông phía nam) cũng đã phán quyết có lợi cho một nhà thiết kế đồ họa tại công ty công nghệ - người có công việc bị thay thế bởi các chương trình AI.
Tình trạng mất việc làm do AI gây ra là mối lo ngại toàn cầu. Một nghiên cứu năm 2025 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) trực thuộc Liên Hợp Quốc cho thấy 1/4 số việc làm trên toàn thế giới có thể bị ảnh hưởng bởi AI. Theo một báo cáo được Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu công bố, tại thành phố này - nơi gần đây trở thành trung tâm của ngành công nghiệp AI - đã xử lý 12.359 vụ tranh chấp lao động vào năm 2025, tăng 61,68% so với năm trước, với số lượng tranh chấp liên quan đến AI và dữ liệu lớn ngày càng tăng.
Trong một bài bình luận về vụ việc, đài truyền hình nhà nước CCTV nhận định Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu đã đưa ra quyết định tích cực cho người lao động. Khi cần điều chỉnh công việc, các công ty nên ưu tiên đào tạo nhân sự, nâng cao kỹ năng và luân chuyển nội bộ, thay vì có những quyết định không hợp lý như giảm lương hoặc sa thải.
