Tòa án nhân dân tối cao đang đề xuất áp dụng phương thức cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng qua ứng dụng VNeID, nhằm hiện thực hóa chủ trương xây dựng Tòa án điện tử, Tòa án số và triển khai hiệu quả các chủ trương của Đảng, Nhà nước về chuyển đổi số quốc gia và cải cách tư pháp.
Hiện trạng tống đạt văn bản tố tụng còn nhiều bất cập
Theo Tòa án nhân dân tối cao, thời gian qua, việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng chủ yếu vẫn được thực hiện trực tiếp hoặc thông qua dịch vụ bưu chính. Phương thức điện tử mới chỉ được áp dụng ở phạm vi hạn chế, chưa khai thác hiệu quả hạ tầng số và các cơ sở dữ liệu quốc gia.
Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ án gặp khó khăn do đương sự thay đổi nơi cư trú, nơi làm việc hoặc trụ sở nhưng không kịp thời thông báo cho Tòa án. Việc xác minh địa chỉ mới mất nhiều thời gian, phát sinh chi phí, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ án.
Chi phí tống đạt lên tới gần 18 tỷ đồng tại TP.HCM
Số lượng văn bản tố tụng phải cấp, tống đạt hằng năm rất lớn. Riêng năm 2025, kinh phí chi cho việc cấp, tống đạt văn bản thông qua thừa phát lại của Tòa án nhân dân hai cấp Thành phố Hồ Chí Minh đã lên tới gần 18 tỷ đồng, chưa kể chi phí gửi qua bưu điện.
Ông Quách Hữu Thái, Phó Chánh án Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh chỉ ra “điểm nghẽn” lớn hiện nay là việc tống đạt văn bản, giấy tờ tố tụng.
Quy định hiện hành về tống đạt điện tử còn hạn chế
Điều 173 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định 5 phương thức cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng. Trong đó, việc tống đạt bằng phương thức điện tử chỉ được thực hiện khi đương sự có văn bản yêu cầu hoặc người tham gia tố tụng khác phù hợp với quy định của pháp luật về giao dịch điện tử. Nếu đương sự không yêu cầu thì không thể thực hiện tống đạt điện tử.
Ông Huỳnh Xuân Long, Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Tháp chia sẻ: “Từ năm 2016 đến nay, địa phương này chưa có cá nhân, tổ chức nào yêu cầu tống đạt điện tử. Do đó, phương thức này vẫn chưa thể thực hiện được.” Ông Long nhận định khi thủ tục chưa đồng bộ thì việc áp dụng tống đạt điện tử như hướng dẫn là rất khó khăn.
Đề án 06 tạo nền tảng cho tống đạt điện tử qua VNeID
Việc triển khai Đề án 06 đã hình thành Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh và xác thực điện tử cùng ứng dụng VNeID, tạo nền tảng kỹ thuật và pháp lý thuận lợi để Tòa án thực hiện việc cấp, tống đạt văn bản bằng phương thức điện tử. Tống đạt văn bản qua VNeID bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và giá trị pháp lý của văn bản.
Dự thảo Nghị quyết quy định chi tiết về tống đạt điện tử
Dự thảo Nghị quyết gồm 9 điều, quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, nguyên tắc thực hiện; điều kiện cấp, tống đạt, thông báo văn bản bằng phương tiện điện tử; khai thác, xác minh thông tin; xác định thời điểm hoàn thành việc tống đạt; giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử; ký số văn bản và trách nhiệm tổ chức thực hiện.
Đáng chú ý, dự thảo xác định việc cấp, tống đạt văn bản qua VNeID có giá trị pháp lý tương đương các phương thức tống đạt theo quy định của pháp luật tố tụng khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Nghị quyết. Thời điểm hoàn thành việc cấp, tống đạt được xác định là thời điểm hệ thống định danh và xác thực điện tử ghi nhận thông điệp dữ liệu đã được gửi thành công vào tài khoản định danh điện tử của người nhận. Nhật ký giao dịch điện tử cùng dữ liệu xác thực sẽ là căn cứ chứng minh việc tống đạt hợp lệ.
Tòa án được khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia để xác minh thông tin
Dự thảo cũng quy định Tòa án được khai thác thông tin từ Cơ sở dữ liệu quốc gia và các hệ thống thông tin có liên quan để xác minh nơi cư trú, nơi làm việc hoặc trụ sở của người tham gia tố tụng trong trường hợp cần thiết, góp phần hạn chế tình trạng không xác định được địa chỉ, kéo dài thời gian giải quyết vụ án.
Ngoài ra, các văn bản điện tử gửi qua VNeID phải được ký số bằng chữ ký số chuyên dùng công vụ nhằm bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và giá trị pháp lý của văn bản.
Đề xuất hai phương án về điều kiện áp dụng tống đạt qua VNeID
Một nội dung đáng chú ý của dự thảo là đưa ra hai phương án về điều kiện thực hiện việc cấp, tống đạt văn bản của Tòa án qua VNeID. Theo phương án 1, việc tống đạt điện tử chỉ được thực hiện khi cơ quan, tổ chức, cá nhân chủ động đăng ký và lựa chọn nhận văn bản bằng phương thức điện tử. Theo phương án 2, mọi cá nhân, tổ chức đã có tài khoản định danh điện tử mức độ 2 sẽ được coi là đồng ý nhận văn bản của Tòa án qua VNeID, trừ trường hợp có văn bản từ chối.
Cơ quan soạn thảo chọn phương án 1 nhằm bảo đảm quyền tự quyết của người tham gia tố tụng trong việc lựa chọn phương thức nhận văn bản; phù hợp với nguyên tắc tự nguyện trong giao dịch điện tử và quy định của pháp luật tố tụng hiện hành, đồng thời hạn chế phát sinh khiếu nại liên quan đến tính hợp lệ của việc tống đạt điện tử.
Bên cạnh đó, việc triển khai theo cơ chế đăng ký sẽ tạo điều kiện để hệ thống Tòa án từng bước hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, đánh giá mức độ ổn định của hạ tầng kỹ thuật và khả năng kết nối với hệ thống định danh điện tử quốc gia trước khi nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng.
Theo Tòa án nhân dân tối cao, khi hạ tầng kỹ thuật, cơ sở pháp lý và mức độ phổ cập tài khoản định danh điện tử được bảo đảm, cơ quan này sẽ tiếp tục nghiên cứu để mở rộng việc sử dụng phương thức điện tử trong hoạt động của Tòa án, góp phần xây dựng nền tư pháp hiện đại, công khai, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm phục vụ.
