Tọa đàm về Tòa án điện tử: Xu thế tất yếu trong cải cách tư pháp Việt Nam
Ngày 10/4, Trường Đại học Kinh tế-Luật thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã phối hợp với Tòa án nhân dân Khu vực I-Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức tọa đàm với chủ đề “Tòa án điện tử trong bối cảnh cải cách tư pháp ở Việt Nam”. Sự kiện thu hút sự tham dự của đại diện lãnh đạo Tòa án nhân dân tối cao, cùng nhiều thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư, chuyên gia và nhà khoa học hoạt động trong lĩnh vực tư pháp.
Xu thế tất yếu của chuyển đổi số trong tư pháp
Tại tọa đàm, các đại biểu đã nhấn mạnh rằng, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) trong những năm gần đây đang tạo ra những biến đổi sâu rộng trên nhiều lĩnh vực, bao gồm cả hoạt động tư pháp với sự ra đời của mô hình tòa án điện tử. Nhiều quốc gia đã sớm thiết lập khung pháp lý để chuyển đổi từ tố tụng truyền thống sang tố tụng trực tuyến, nhằm tối ưu hóa hoạt động xét xử.
Ở Việt Nam, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã nhấn mạnh tầm quan trọng của chuyển đổi số trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội. Đồng thời, Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật xác định rõ yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật để đáp ứng sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ, trong đó có AI.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Công Gia Khánh, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế-Luật, cho biết: “Sự phát triển mạnh mẽ của các công nghệ mới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức vận hành của Nhà nước và xã hội. Việc xây dựng tòa án điện tử trở thành một yêu cầu có ý nghĩa chiến lược đối với tiến trình cải cách tư pháp ở Việt Nam.”
Thực tiễn triển khai và thách thức
Ông Nguyễn Quang Huynh, Chánh án Tòa án nhân dân Khu vực 1-Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ: “Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, việc xây dựng tòa án điện tử không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động xét xử.” Tòa án nhân dân Khu vực 1 đã tích cực triển khai các mô hình thí điểm như:
- Số hóa hồ sơ vụ án
- Tổ chức các phiên tòa trực tuyến
- Ứng dụng phần mềm hỗ trợ tranh luận
- Nghiên cứu ứng dụng AI trong hoạt động xét xử
Những giải pháp này bước đầu đã góp phần nâng cao hiệu quả công việc, rút ngắn thời gian giải quyết vụ án và tăng cường tính công khai minh bạch.
Bảo đảm tính công khai, minh bạch và đào tạo nhân lực
Các chuyên gia tại tọa đàm cho rằng, việc xây dựng tòa án điện tử không chỉ đơn thuần là số hóa hồ sơ, mà còn là một bước ngoặt trong quy trình tố tụng. Tòa án điện tử giúp:
- Tiếp cận tư pháp dễ dàng hơn, xóa bỏ khoảng cách địa lý
- Tăng cường tính công khai và minh bạch thông qua hệ thống số
- Giải quyết khối lượng công việc khổng lồ, lưu trữ và truy xuất hồ sơ khoa học
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai tại Việt Nam hiện nay đang đặt ra nhiều thách thức, bao gồm:
- Hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ
- Khung pháp lý cho tố tụng trực tuyến cần hoàn thiện
- Năng lực thích ứng của đội ngũ cán bộ tư pháp còn hạn chế
Để đáp ứng nhu cầu này, Trường Đại học Kinh tế-Luật sẽ triển khai chương trình Cử nhân Luật-Chuyên ngành Luật và Công nghệ từ năm 2026. Chương trình này trang bị cho sinh viên kỹ năng xử lý chứng cứ điện tử, quản trị dữ liệu và vận hành hệ thống xét xử trực tuyến, nhằm cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho nền tư pháp số.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Hữu Phước, Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Luật kinh tế, nhấn mạnh: “Việc kết hợp công nghệ giúp sinh viên tham gia trực tiếp vào quá trình huấn luyện trợ lý ảo và thực nghiệm các quy trình tố tụng giả lập, từ đó rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực địa.” Đây được xem là nền tảng bền vững để xây dựng đội ngũ cán bộ tư pháp đủ năng lực dẫn dắt công cuộc cải cách theo hướng hiện đại, minh bạch và chuyên nghiệp.
