Những ngày qua, câu chuyện về nền sân bê tông của gia đình ông Lò Văn Mi ở xã Yên Châu, tỉnh Sơn La liên tục xuất hiện các đốm lửa nhỏ giữa trời nắng đã thu hút sự chú ý của dư luận. Theo ghi nhận, các đốm lửa thường xuất hiện vào khoảng giữa trưa hoặc đầu giờ chiều, thời điểm nhiệt độ ngoài trời tăng cao. Ngọn lửa đi kèm khói trắng, để lại phần tro màu vàng trên bề mặt bê tông.
Hiện tượng lạ khiến không ít người dân địa phương hiếu kỳ kéo đến xem. Trên mạng xã hội, hàng loạt giả thuyết được đưa ra, từ "ma trơi", "núi lửa dưới lòng đất", "mỏ dầu khí" cho đến việc bê tông chứa phốt pho nên tự bốc cháy. Theo TS Vũ Thị Tần, chuyên gia hóa học, đây là hiện tượng cần được tiếp cận bằng phương pháp khoa học thay vì suy đoán.
Phốt pho trong bê tông có thể tự cháy?
Một trong những giả thuyết được nhắc đến nhiều nhất là bê tông có chứa phốt pho trắng, chất có khả năng tự bốc cháy khi tiếp xúc với không khí. Tuy nhiên, theo TS Vũ Thị Tần, giả thuyết này tồn tại nhiều điểm chưa hợp lý. Phốt pho trắng là chất rất hoạt động hóa học, có thể tự bốc cháy ở nhiệt độ khoảng 30-40 độ C khi tiếp xúc với oxy. Tuy nhiên, loại hóa chất này không phải thành phần thông thường trong sản xuất bê tông.
"Nếu giả sử trong vật liệu xây dựng có lẫn một lượng rất nhỏ phốt pho thì khả năng tồn tại ổn định suốt thời gian dài là rất thấp. Hơn nữa, nếu nguyên nhân đến từ vật liệu xây dựng, hiện tượng có xu hướng xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau thay vì chỉ tập trung tại một điểm cố định", TS Tần phân tích. Theo chuyên gia, việc nhận định phốt pho tự cháy là chưa có căn cứ.
Giả thuyết về nguồn nhiệt địa chất
Một số người lại đặt câu hỏi liệu dưới khu vực này có tồn tại nguồn nhiệt địa chất bất thường hay hoạt động núi lửa ngầm. TS Vũ Thị Tần cho rằng khả năng này càng khó thuyết phục hơn. "Nếu có nguồn nhiệt địa chất mạnh đủ để gây cháy, nền bê tông thường sẽ xuất hiện dấu hiệu bất thường như nóng kéo dài, nứt vỡ, biến dạng hoặc ảnh hưởng tới khu vực xung quanh. Trong khi đó hiện tượng được ghi nhận chỉ là những đốm lửa cục bộ xuất hiện trên bề mặt", TS Tần nhận định. Việt Nam hiện không nằm trong khu vực có hoạt động núi lửa đang diễn ra. Các núi lửa ở nước ta đều đã ngừng hoạt động từ rất lâu.
Khả năng tồn tại chất hữu cơ hoặc hóa chất dễ cháy
Một giả thuyết khác được cộng đồng mạng nhắc tới là khí hydrocarbon hoặc khí dễ cháy từ dưới lòng đất thoát lên và bắt lửa dưới tác động của nhiệt độ cao. Theo TS Vũ Thị Tần, để một hỗn hợp khí cháy được cần đồng thời đáp ứng nhiều điều kiện như có nguồn khí, có đường thoát, đạt nồng độ thích hợp trong không khí và có nguồn kích hoạt. "Không thể chỉ nhìn thấy lửa rồi kết luận ngay bên dưới có khí đốt hoặc dầu khí. Muốn chứng minh điều đó cần có kết quả khảo sát địa chất, phân tích khí và các bằng chứng cụ thể khác", bà cho biết.
Bên cạnh đó, nhiệt độ mặt sân trong những ngày nắng nóng dù có thể lên tới 50-60 độ C nhưng vẫn thấp hơn rất nhiều so với nhiệt độ tự bốc cháy của phần lớn các loại khí hydrocarbon. Theo chuyên gia hóa học, một hướng cần được xem xét là sự hiện diện của các chất hữu cơ hoặc hóa chất dễ cháy vô tình lẫn trong bê tông hoặc khu vực nền đất bên dưới. Trong thực tế, một số vật liệu hữu cơ, dầu mỡ, hóa chất công nghiệp hoặc tàn dư từ quá trình sản xuất, xây dựng có thể trải qua các phản ứng oxy hóa chậm khi gặp điều kiện nhiệt độ cao kéo dài. Tuy nhiên, đây cũng mới chỉ là giả thuyết cần được kiểm chứng bằng kết quả phân tích mẫu thực tế.
Phương án tối ưu: Lấy mẫu phân tích
Theo TS Vũ Thị Tần, phương án tối ưu hiện nay là tiến hành lấy mẫu tại hiện trường để phân tích. Cụ thể, cơ quan chuyên môn cần thu thập mẫu bê tông tại vị trí xảy ra cháy, mẫu bê tông ở khu vực đối chứng không xảy ra hiện tượng tương tự, mẫu tro hoặc cặn còn sót lại sau khi cháy và nếu cần có thể lấy thêm mẫu đất bên dưới nền sân. Các xét nghiệm sẽ tập trung tìm kiếm dấu vết của phốt pho, lưu huỳnh, hợp chất hữu cơ dễ cháy, hydrocarbon, kim loại hoặc các hóa chất bất thường khác.
"Chỉ cần có mẫu vật và kết quả phân tích, chúng ta hoàn toàn có thể khoanh vùng nguyên nhân khá nhanh. Đó có thể là một phản ứng hóa học đặc biệt, một hiện tượng tự nhiên hiếm gặp hoặc cũng có thể liên quan đến tác động từ bên ngoài", chuyên gia cho biết.
Trong khi chờ kết luận chính thức từ cơ quan chức năng, TS Vũ Thị Tần khuyến cáo người dân không nên lan truyền các thông tin thiếu kiểm chứng hoặc gắn hiện tượng này với các yếu tố mê tín.
