ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) đánh giá việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm là cần thiết và cấp bách, nhằm chuyển từ quản lý theo từng khâu sang quản lý toàn bộ chuỗi thực phẩm dựa trên đánh giá nguy cơ, ứng dụng công nghệ số và xác định rõ trách nhiệm.
Bất cập trong quản lý hiện hành
Theo bà Trịnh Thị Tú Anh, thời gian qua hàng loạt vụ việc như đường dây đưa dầu thực vật dùng cho thức ăn chăn nuôi thành dầu ăn cho người quy mô hàng chục nghìn tấn, sữa giả, thực phẩm bảo vệ sức khỏe giả, ngộ độc thực phẩm tại trường học và khu công nghiệp cho thấy lỗ hổng trong quản lý. Phần lớn các vụ việc chỉ được phát hiện khi hậu quả đã xảy ra, cho thấy sự thiên về phản ứng sau vi phạm thay vì phòng ngừa rủi ro.
Bà chỉ ra bất cập trong cơ chế quản lý hiện tại: Bộ Y tế quản lý thực phẩm y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý nông sản, thủy sản, Bộ Công Thương quản lý thực phẩm chế biến và lưu thông. Mô hình này dẫn đến tình trạng một bữa ăn có nhiều cơ quan cùng quản lý nhưng khi xảy ra sự cố khó xác định trách nhiệm. Thiếu dữ liệu liên thông và cơ chế phối hợp gây chồng chéo và bỏ sót.
Điểm đột phá: Chuyển từ tiền kiểm sang quản lý nguy cơ
ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh cho rằng điểm đột phá lớn nhất của dự thảo Luật là chuyển mạnh từ mô hình tiền kiểm sang quản lý dựa trên nguy cơ, tăng cường hậu kiểm và quản lý toàn bộ chuỗi cung ứng. Trước đây, nguồn lực tập trung vào cấp phép, xác nhận hồ sơ, nhưng thực tế sản phẩm có hồ sơ đầy đủ vẫn có thể bị thay đổi nguyên liệu hoặc gian lận trong quá trình sản xuất, vận chuyển.
Quản lý dựa trên nguy cơ giúp cơ quan quản lý tập trung vào nhóm thực phẩm nguy cơ cao, cơ sở từng vi phạm, chuỗi cung ứng bất thường và lĩnh vực nhạy cảm như thương mại điện tử, bếp ăn tập thể, thức ăn đường phố. Dự thảo cũng gắn quản lý nguy cơ với chuyển đổi số, kết nối cơ sở dữ liệu về sản phẩm, doanh nghiệp, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.
Kỳ vọng 3 chuyển biến lớn
Bà Trịnh Thị Tú Anh kỳ vọng Luật sau khi thông qua sẽ tạo ra ba chuyển biến. Thứ nhất, chuyển từ tư duy xử lý vi phạm sang ngăn ngừa vi phạm, khiến hành vi gian lận khó xảy ra nhờ truy xuất minh bạch và hậu kiểm thường xuyên. Thứ hai, nâng cao trách nhiệm doanh nghiệp đối với toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến, bảo quản và phân phối, xử lý nghiêm vi phạm để tạo môi trường cạnh tranh công bằng. Thứ ba, khắc phục chồng chéo trong quản lý nhà nước, phân định rõ trách nhiệm từng cơ quan, liên thông dữ liệu và hoàn thiện cơ chế phối hợp.
Bà nhấn mạnh: “Sức khỏe nhân dân là vốn quý nhất. Tôi mong Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sẽ tạo ra bước chuyển thực chất trong quản trị an toàn thực phẩm, lấy người dân làm trung tâm, lấy phòng ngừa làm trọng tâm và lấy khoa học, công nghệ làm nền tảng”.
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên, Luật sửa đổi lần này hoàn thiện khung pháp lý thống nhất từ Trung ương đến địa phương, tăng cường phân cấp, phân quyền, tránh chồng chéo chức năng nhiệm vụ. Dự thảo chuyển đổi tư duy quản lý từ xử lý vi phạm sang phòng ngừa chủ động, bắt buộc áp dụng hệ thống quản lý tiên tiến cho sản phẩm nguy cơ cao, kiểm soát lô hàng nhập khẩu và sản phẩm chế biến sẵn dựa trên nguy cơ và lịch sử doanh nghiệp.
