Sửa đổi Luật Thủ đô: Bước đệm quan trọng cho Luật Đô thị đặc biệt tại TP.HCM
Chiều ngày 8/4, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, các đại biểu đã tiến hành thảo luận tại tổ về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Điều đáng chú ý là dự án luật này được đưa ra chỉ sau 2 năm kể từ khi Luật Thủ đô số 39/2024 được ban hành, khiến nhiều người đặt câu hỏi về sự cần thiết của việc sửa đổi sớm như vậy.
Lý do cần sửa đổi Luật Thủ đô chỉ sau 2 năm
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã giải thích rõ lý do cho việc này. Theo ông, Luật Thủ đô lần đầu được ban hành cách đây 8 năm và được sửa đổi vào năm 2024. Tuy nhiên, trong năm 2025, Quốc hội đã ban hành 89 luật mới, đặc biệt là tại Kỳ họp thứ chín và thứ mười với 34 và 51 luật tương ứng. Nhiều luật trong số đó có quy định vượt trội, khiến Luật Thủ đô 2024 trở nên lạc hậu và không theo kịp các thay đổi pháp lý mới.
Ông Mẫn cũng nhắc đến việc Bộ Chính trị đã sửa đổi Nghị quyết 15 và ban hành nghị quyết mới, đồng thời Quốc hội khóa XV thông qua Nghị quyết 258/2025 về cơ chế đặc thù cho các dự án lớn tại Thủ đô. Hiện nay, Hà Nội đang triển khai các dự án theo nghị quyết này, chẳng hạn như một phần dự án đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục.
Tiền đề cho Luật Đô thị đặc biệt tại TP.HCM
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh rằng việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này là tiền đề quan trọng để Thành phố Hồ Chí Minh hướng tới xây dựng Luật Đô thị đặc biệt trong tương lai. Ông cho biết, Bí thư TP.HCM Trần Lưu Quang đã đưa ra quan điểm này, và Tổng Bí thư Tô Lâm cũng đã chỉ đạo thành phố phối hợp với các bộ ngành, Chính phủ và ủy ban của Quốc hội để chuẩn bị xây dựng dự án luật đặc biệt.
Ông Mẫn lý giải, tương tự như Hà Nội, TP.HCM trước đây có Nghị quyết 58 và 54, sau này được bổ sung bằng Nghị quyết 260, nhưng thành phố vẫn cảm thấy chưa đủ để phát triển toàn diện. Do đó, một luật đô thị đặc biệt sẽ giúp định vị lại vai trò của TP.HCM, tạo điều kiện thuận lợi cho tăng trưởng kinh tế và quản lý đô thị hiệu quả hơn.
Nguyên tắc "Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm"
Về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh tinh thần phân cấp, phân quyền tối đa cho chính quyền thành phố Hà Nội, theo nguyên tắc "Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm". Ông cho rằng, khi đã nói đến phân quyền, các bộ, ngành không nên ôm đồm mà cần giao quyền cho Hà Nội một cách triệt để.
Dự án luật này bao gồm 7 điểm nổi bật:
- Mở rộng nguyên tắc áp dụng pháp luật.
- Bổ sung miễn trách nhiệm pháp lý.
- Thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt.
- Tăng thẩm quyền tổ chức bộ máy cho HĐND thành phố.
- Tăng mức xử phạt vi phạm hành chính.
- Cụ thể hóa quy định ngừng cung cấp điện nước, xử lý vi phạm.
- Tăng trách nhiệm giải trình, công khai.
Tầm nhìn quy hoạch và phát triển bền vững
Chủ tịch Quốc hội cũng đề cập đến yêu cầu của Tổng Bí thư Tô Lâm đối với Hà Nội: thành phố cần có tầm nhìn quy hoạch 100 năm hoặc xa hơn. Ông Mẫn nhấn mạnh rằng bất kỳ quốc gia nào muốn xây dựng đô thị tốt đều phải có quy hoạch rõ ràng và công khai cho người dân.
Hiện nay, các vấn đề như quy hoạch đi đôi với xây dựng, bồi thường tái định cư, thu hồi đất sẽ được đưa vào dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Ngoài ra, luật cần có quy định về cơ chế bảo vệ cán bộ sáng tạo, công cụ quản lý đô thị mạnh mẽ, và hướng tới mô hình phát triển bền vững với trọng tâm là kinh tế tri thức, đô thị đa trung tâm liên kết vùng, bảo tồn văn hóa.
Ông Mẫn kết luận: "Đây là một dự án luật rất quan trọng, có tầm nhìn chiến lược, thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng, Nhà nước trong việc xây dựng Thủ đô vươn tầm khu vực và quốc tế. Nếu được hoàn thiện theo hướng cân bằng giữa trao quyền mạnh, kiểm soát chặt, minh bạch cao, luật sẽ trở thành bệ phóng giúp Hà Nội giải quyết các vấn đề như ùn tắc giao thông, ô nhiễm, thiếu nhà ở xã hội, đồng thời thúc đẩy kinh tế Thủ đô bứt phá."
