Sáng 5/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã trình bày tờ trình dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Dự thảo Luật được kết cấu gồm 5 chương, 35 điều, tăng 2 điều so với Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013.
Những điểm mới trong dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số nguyên tắc tổ chức, hoạt động hòa giải ở cơ sở để bảo đảm phù hợp, thống nhất với các quy định pháp luật hiện hành và đáp ứng yêu cầu, bối cảnh mới. Đáng chú ý, dự thảo quy định kinh phí cho hoạt động hòa giải ở cơ sở do ngân sách nhà nước bảo đảm thay vì hỗ trợ như trước đây, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Dự thảo cũng bổ sung tiêu chuẩn của hòa giải viên về "không trong thời gian bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự" để bảo đảm chặt chẽ. Việc bầu hòa giải viên có thể được thực hiện tại từng cụm dân cư, thôn, tổ dân phố, và kết quả bầu được sửa đổi để phù hợp thực tiễn sắp xếp thôn, tổ dân phố hiện nay.
Quy định mới về chỉ định hòa giải viên
Đặc biệt, chỉ định hòa giải viên là quy định hoàn toàn mới. Theo đó, việc chỉ định hòa giải viên được thực hiện trong trường hợp đã tổ chức bầu hòa giải viên nhưng không đạt mục tiêu đề ra hoặc không thể tổ chức bầu do sự kiện bất khả kháng. Ngoài ra, dự thảo bổ sung một số quyền của hòa giải viên để tạo điều kiện cho họ hoàn thành tốt nhất hoạt động hòa giải; quy định rõ phạm vi tham gia, hình thức tham gia, quyền và nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải; bổ sung quyền, nghĩa vụ của các bên để phù hợp với thực tiễn.
Ứng dụng công nghệ thông tin trong hòa giải
Dự thảo Luật bổ sung các quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở, như bầu hòa giải viên, bầu Tổ trưởng tổ hòa giải và việc hòa giải có thể bằng hình thức trực tuyến. UBND cấp xã có trách nhiệm triển khai ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về hòa giải
Dự thảo Luật cũng sửa đổi các quy định về nội dung quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở, quy định trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, UBND cấp xã phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền hiện nay. Đối với những nội dung được lược bỏ, đáng chú ý, dự thảo bỏ quy định trách nhiệm của Bộ Tư pháp, các Bộ, cơ quan ngang Bộ trong thực hiện quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở.
Việc phân quyền, phân cấp trong dự thảo Luật được xác định là nội dung quan trọng, nhằm cụ thể hóa chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời bảo đảm tính chủ động, linh hoạt của chính quyền cơ sở. Dự thảo phân định rõ ràng giữa chức năng quản lý, hướng dẫn (cấp tỉnh) và chức năng tổ chức thực hiện (cấp xã). Cấp tỉnh thực hiện chức năng quản lý nhà nước với vị trí là cơ quan quản lý nhà nước cấp trên trực tiếp của cấp xã. Cấp xã là cấp chính quyền trực tiếp triển khai các hoạt động hòa giải ở cơ sở, thực hiện các nhiệm vụ mang tính tác nghiệp và gắn với thực tiễn địa bàn.
Thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội
Thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Hòa giải ở cơ sở. Ủy ban tán thành quy định về chính sách của Nhà nước về hòa giải ở cơ sở (Điều 5). Tuy nhiên, đề nghị nghiên cứu quy định Nhà nước có chính sách đặc thù đối với hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi và giao Chính phủ quy định chi tiết.
Ủy ban tán thành việc bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên là cần thiết, nhất là trong trường hợp cần bảo đảm thành phần giới và dân tộc thiểu số; thống nhất với quy định tại dự thảo Luật về công nhận hòa giải viên, trong đó có quy định thời hạn công nhận hòa giải viên là 3 năm.
Chính sách thù lao cho người được mời tham gia hòa giải
Ủy ban tán thành với việc bổ sung thành phần già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc được mời tham gia hòa giải ở cơ sở (Điều 18) và quyền của người được mời tham gia hòa giải (Điều 19) như thể hiện trong dự thảo Luật. Để thu hút người có hiểu biết về pháp luật như luật sư, luật gia, người có kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực pháp luật tham gia tư vấn, hỗ trợ cho hòa giải viên, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quy định chính sách thù lao tương xứng cho người được mời tham gia hòa giải cả trong trường hợp tư vấn, hỗ trợ cho hòa giải viên và trực tiếp tham gia hòa giải ở cơ sở.
Theo dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Điều 18 quy định những người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở bao gồm già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc; người có uy tín trong dòng họ, ở nơi sinh sống, nơi làm việc; người biết rõ vụ, việc; người có trình độ pháp lý, có kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn, kiến thức xã hội, đại diện của cơ quan, tổ chức có liên quan đến vụ việc.
