Sáng 5/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Dự thảo Luật gồm 5 chương, 35 điều, tập trung sửa đổi, bổ sung các quy định về nguyên tắc tổ chức hoạt động hòa giải, quyền của hòa giải viên, ứng dụng công nghệ thông tin và chính sách đặc thù cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Bổ sung quyền của hòa giải viên
Trình bày Tờ trình tóm tắt, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật được xây dựng nhằm thể chế hóa quan điểm của Đảng về tăng cường công tác hòa giải ngoài tòa án, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, tăng cường phân cấp, phân quyền, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung các nguyên tắc tổ chức hoạt động hòa giải theo hướng làm rõ mối quan hệ giữa hòa giải với xử lý vi phạm hành chính, xử lý hình sự, tăng cường tính linh hoạt, bảo đảm quyền sử dụng tiếng nói và chữ viết của các bên. Đồng thời, bổ sung một số quyền của hòa giải viên nhằm tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình thực hiện nhiệm vụ và nâng cao chất lượng hoạt động.
Ứng dụng công nghệ số trong hòa giải
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, hoạt động hòa giải cơ sở bắt nguồn từ sự tương thân, tương ái trong cộng đồng dân cư, chủ yếu thông qua gặp gỡ trực tiếp. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ thông tin, dự thảo Luật bổ sung quy định khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, cho phép hòa giải trực tuyến khi các bên lựa chọn và đáp ứng điều kiện theo quy định.
Dự thảo cũng sửa đổi quy định về bầu hòa giải viên theo hướng linh hoạt, phù hợp với việc sắp xếp thôn, tổ dân phố; bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên trong trường hợp đã tổ chức bầu nhưng không đạt yêu cầu hoặc không thể tổ chức bầu do sự kiện bất khả kháng.
Chính sách đặc thù cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số
Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh tán thành việc sửa đổi toàn diện, nhưng đề nghị cơ quan soạn thảo quan tâm đến nguồn lực phát triển hạ tầng kỹ thuật số cho hệ thống hòa giải trực tuyến và đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở. Ông cũng đề nghị quan tâm đến các nhóm dễ bị tổn thương như phụ nữ, trẻ em, người bị bạo lực gia đình, người khuyết tật, người cao tuổi, người nghèo, người dân tộc thiểu số.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị nghiên cứu quy định Nhà nước có chính sách đặc thù đối với hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giao Chính phủ quy định chi tiết. Đồng thời, tán thành việc bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên, nhất là để bảo đảm thành phần giới và dân tộc thiểu số; thống nhất quy định thời hạn công nhận hòa giải viên là 3 năm.
Đề xuất thù lao cho người được mời tham gia hòa giải
Để thu hút người có hiểu biết pháp luật như luật sư, luật gia tham gia tư vấn, hỗ trợ cho hòa giải viên, Ủy ban đề nghị quy định chính sách thù lao tương xứng cho người được mời tham gia hòa giải, cả trong trường hợp tư vấn, hỗ trợ và trực tiếp tham gia hòa giải.
Cơ bản thống nhất với quy định về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức (Điều 32), nhưng Ủy ban cho rằng việc giao UBND cấp tỉnh biên soạn tài liệu về hòa giải có thể dẫn đến thiếu thống nhất giữa các tỉnh, thành phố, gây lãng phí nguồn lực. Ủy ban đề nghị giao cho cơ quan quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở cấp Trung ương để bảo đảm hiệu quả, tiết kiệm và thống nhất trong cả nước.
