Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận chi tiết về cơ chế phòng ngừa và giải quyết tranch chấp đầu tư quốc tế
Trong khuôn khổ Phiên họp thứ nhất diễn ra vào sáng ngày 15/4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tiến hành cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo Nghị quyết của Quốc hội liên quan đến cơ chế phối hợp và chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa và giải quyết các tranh chấp đầu tư quốc tế. Phiên thảo luận này đã thu hút sự quan tâm đặc biệt từ các đại biểu, với nhiều ý kiến đóng góp sâu sắc nhằm hoàn thiện văn bản pháp lý quan trọng này.
Điều chỉnh phạm vi áp dụng và bảo vệ quyền lợi nhà nước
Theo báo cáo giải trình do Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú trình bày, dự thảo Nghị quyết chủ yếu tập trung vào việc áp dụng cho các hoạt động phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, văn bản này cũng mở ra khả năng áp dụng một số quy định chung nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của Nhà nước, Chính phủ và các cơ quan nhà nước Việt Nam. Điều này thể hiện sự linh hoạt trong việc mở rộng phạm vi bảo vệ, đồng thời đảm bảo tính nhất quán với các nguyên tắc pháp lý hiện hành.
Một điểm đáng chú ý là việc tiếp thu ý kiến từ Chánh án Tòa án nhân dân tối cao về tính độc lập của cơ quan tư pháp. Cơ quan chủ trì soạn thảo đã thống nhất với cơ quan thẩm tra để bổ sung quy định rõ ràng: "Nghị quyết này không áp dụng đối với cơ quan tài phán Việt Nam có thẩm quyền khi giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế theo khoản 1 Điều 3 của Nghị quyết này." Quy định này nhằm đảm bảo nguyên tắc độc lập xét xử, một yếu tố then chốt trong hệ thống tư pháp Việt Nam.
Chế độ chính sách đặc thù và hỗ trợ tài chính
Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú cũng nhấn mạnh tính hợp lý của các chế độ, chính sách đặc thù dành cho những người trực tiếp tham gia công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Các mức hỗ trợ được đề xuất dựa trên cơ sở các quy định hiện hành, chẳng hạn như Nghị quyết số 250/2025/QH15, và tập trung vào đối tượng là các chuyên gia, người có trình độ cao trong lĩnh vực hội nhập quốc tế.
Để đảm bảo tính công bằng và tránh sự chênh lệch giữa các đối tượng, dự thảo Nghị quyết đã được chỉnh lý theo hướng cung cấp hỗ trợ hằng tháng không quá 300% mức lương theo hệ số lương hiện hưởng (không bao gồm phụ cấp) cho những người trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc tranh chấp. Quy định này không chỉ nhằm thu hút và giữ chân nhân tài mà còn động viên họ trong công việc đầy thách thức này.
Thành lập Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế
Một trong những nội dung quan trọng khác là đề xuất thành lập Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Thứ trưởng Tư pháp nhấn mạnh rằng, để giảm thiểu sự phụ thuộc vào luật sư nước ngoài, việc xây dựng một trung tâm đủ mạnh là cần thiết để thu hút và đào tạo đội ngũ nhân lực chất lượng cao. Mục tiêu cuối cùng là có thể trực tiếp tranh tụng tại các cơ quan tài phán quốc tế, phù hợp với yêu cầu của Chỉ thị 33-CT/TW năm 2024 từ Ban Bí thư.
Dự thảo Nghị quyết giao cho Chính phủ quy định về việc thành lập và cơ chế hoạt động của Trung tâm, đồng thời đảm bảo rằng các chính sách đặc thù cho người lao động tại đây không vượt quá các quy định hiện hành. Điều này thể hiện sự tuân thủ chặt chẽ đối với các văn bản pháp luật hiện có, đồng thời tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của trung tâm.
Ý kiến từ Ủy ban Kinh tế và Tài chính
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi, trong báo cáo tóm tắt ý kiến, đã bày tỏ sự đồng thuận với nhiều nội dung chỉnh lý trong dự thảo Nghị quyết. Tuy nhiên, ông cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát và giải trình đầy đủ hơn về các ý kiến xác đáng từ đại biểu Quốc hội.
Về phạm vi áp dụng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành việc loại trừ cơ quan tài phán Việt Nam để bảo đảm nguyên tắc độc lập xét xử, nhưng cũng yêu cầu làm rõ hơn phạm vi tiếp cận để bao quát các trường hợp Nhà nước Việt Nam hoặc doanh nghiệp nhà nước là bên khởi kiện. Đối với chế độ hỗ trợ tài chính, mặc dù đa số ý kiến đồng ý với việc chỉnh lý, nhưng vẫn có những lo ngại về việc mở rộng đối tượng hưởng phụ cấp và tác động đến ngân sách nhà nước.
Kết luận và hướng phát triển tiếp theo
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, trong phần kết luận, đã nêu rõ sự thống nhất của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc không áp dụng Nghị quyết đối với cơ quan tài phán Việt Nam, đồng thời đề nghị Chính phủ thuyết minh chi tiết hơn về các nội dung như cơ chế phòng ngừa sớm, chính sách đối với người tham gia giải quyết tranh chấp, và mô hình hoạt động của Trung tâm.
Để đảm bảo tiến độ, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Chính phủ chỉ đạo các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu ý kiến và hoàn thiện dự thảo Nghị quyết, với mục tiêu trình Quốc hội xem xét và thông qua trong đợt 2 Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan sẽ là yếu tố then chốt để đạt được một văn bản pháp lý toàn diện và hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực của Việt Nam trong việc giải quyết các tranh chấp đầu tư quốc tế.
