Tại kỳ họp thứ nhất vừa diễn ra, Quốc hội đã thông qua luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Công chứng, có hiệu lực thi hành từ ngày 1 tháng 1 năm 2027. Theo quy định mới, sáu loại giao dịch sẽ không còn bắt buộc phải công chứng, đánh dấu bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số.
Sáu giao dịch được loại khỏi diện công chứng bắt buộc
Luật sửa đổi quy định rõ các giao dịch phải công chứng là những giao dịch quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia chặt chẽ, mức độ an toàn pháp lý cao và được luật quy định cụ thể. Với cách tiếp cận này, phạm vi các giao dịch bắt buộc công chứng sẽ được thu hẹp đáng kể.
Cụ thể, so với quy định hiện hành, sáu loại giao dịch sau đây không còn bắt buộc công chứng:
- Văn bản ủy quyền của người đã xuất cảnh cho người khác đứng tên mua nhà ở thuộc tài sản công;
- Hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản;
- Văn bản thỏa thuận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các đồng sở hữu;
- Văn bản ủy quyền giải quyết thi hành án liên quan đến tài sản khi người phải thi hành án đã xuất cảnh;
- Văn bản ủy quyền thực hiện quyền khiếu nại;
- Hợp đồng chuyển nhượng văn phòng thừa phát lại.
Song song với điểm mới này, luật sửa đổi còn quy định Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát, cập nhật và đăng tải danh mục các giao dịch phải công chứng, chứng thực trên Cổng thông tin điện tử của Bộ. Danh mục này có giá trị tham chiếu, hỗ trợ tra cứu và áp dụng thống nhất trong phạm vi toàn quốc.
Ủng hộ từ giới luật sư
Ủng hộ quy định mới, luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, Đoàn luật sư TP. Hà Nội, cho rằng đối với sáu loại giao dịch đã nêu, hiện đã có cơ chế để các bên tự chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng hoặc cơ chế để cơ quan nhà nước xác nhận, kiểm soát giá trị pháp lý. Do đó, việc bỏ yêu cầu bắt buộc công chứng là phù hợp, nhằm thực hiện chủ trương đơn giản hóa thủ tục, tăng cường ứng dụng chuyển đổi số và cơ sở dữ liệu điện tử. Tới đây, thay vì bắt buộc, người dân sẽ được lựa chọn công chứng các giao dịch này một cách tự nguyện theo nhu cầu.
Danh mục giao dịch còn bắt buộc công chứng
Theo danh mục do Bộ Tư pháp công bố, hiện có 24 nhóm giao dịch bắt buộc công chứng, chứng thực theo quy định của luật và nghị định. Với việc bãi bỏ sáu giao dịch nêu trên, kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2027, chỉ còn 18 nhóm giao dịch thuộc diện bắt buộc công chứng, chứng thực. Danh sách cụ thể như sau:
- Văn bản lựa chọn người giám hộ (căn cứ Khoản 2 Điều 48 Bộ luật Dân sự 2015).
- Văn bản tặng cho bất động sản (căn cứ Khoản 1 Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015).
- Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ (căn cứ Khoản 3 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015).
- Văn bản ủy quyền đại diện kháng cáo bản án, quyết định của tòa án trong vụ việc dân sự (căn cứ Khoản 6 Điều 272 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015).
- Hợp đồng mua bán, thuê mua nhà ở, công trình xây dựng, phần diện tích sàn xây dựng trong công trình xây dựng mà các bên tham gia là cá nhân (căn cứ Khoản 5 Điều 44 Luật Kinh doanh bất động sản 2023).
- Hợp đồng mua bán, thuê mua, tặng cho, đổi, góp vốn, thế chấp nhà ở, trừ một số trường hợp đặc biệt (căn cứ Khoản 1 Điều 164 Luật Nhà ở 2023).
- Văn bản thừa kế nhà ở (căn cứ Khoản 3 Điều 164 Luật Nhà ở 2023).
- Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, trừ một số trường hợp (căn cứ Điểm a Khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 2024).
- Văn bản về thừa kế quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất (căn cứ Điểm c Khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 2024).
- Giấy tờ về mua bán, tặng cho, đổi, thừa kế nhà ở đối với giao dịch trước ngày 1.7.2006 (căn cứ Điểm đ Khoản 1 Điều 148 Luật Đất đai 2024).
- Hợp đồng thuê đất, góp vốn, hợp tác kinh doanh hoặc văn bản chấp thuận xây dựng nhà ở trong một số trường hợp (căn cứ Điểm b Khoản 5 Điều 148 Luật Đất đai 2024).
- Hợp đồng thuê đất, góp vốn, hợp tác kinh doanh hoặc văn bản chấp thuận xây dựng công trình (căn cứ Khoản 5 Điều 149 Luật Đất đai 2024).
- Văn bản thỏa thuận xác lập chế độ tài sản của vợ chồng trước khi kết hôn (căn cứ Điều 47 Luật Hôn nhân và gia đình 2014).
- Văn bản thỏa thuận về việc mang thai hộ (căn cứ Khoản 2 Điều 96 Luật Hôn nhân và gia đình 2014).
- Văn bản sửa đổi, bổ sung thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng (căn cứ Điều 49 Luật Hôn nhân và gia đình 2014).
- Hợp đồng cho thuê doanh nghiệp tư nhân (căn cứ Điều 191 Luật Doanh nghiệp 2020).
- Văn bản ủy quyền đại diện kháng cáo bản án, quyết định của tòa án cấp sơ thẩm trong vụ việc hành chính (căn cứ Khoản 6 Điều 205 Luật Tố tụng hành chính 2015).
- Các giao dịch khác theo quy định của luật.
Như vậy, việc bỏ công chứng bắt buộc đối với sáu loại giao dịch là bước đi cụ thể hóa chủ trương cải cách hành chính, giảm phiền hà cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý nhà nước.
