Việc cho xe chạy liên tục trên làn trái, cản trở làn vượt xe đang bị xử phạt nghiêm khắc tại nhiều quốc gia trên thế giới. Tại Việt Nam, đề xuất bố trí làn trái riêng cho vượt xe trên cao tốc đang được xem xét, nhưng kinh nghiệm quốc tế cho thấy chế tài mạnh là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả.
Mỹ: 'Keep Right Except To Pass' và mức phạt đến 1.000 USD
Tại nhiều bang ở Mỹ, nguyên tắc 'Keep Right Except To Pass' (chỉ chạy làn bên phải, trừ khi vượt) được luật hóa. Ví dụ, đạo luật Slow Poke tại Georgia yêu cầu tài xế đi tốc độ thấp phải chuyển sang làn phải. Nếu có xe phía sau chạy nhanh hơn, tài xế phải nhường làn, bất kể tốc độ hiện tại. Ngoại lệ gồm các tình huống như chuẩn bị ra khỏi cao tốc, rẽ trái, hoặc đóng phí. Hành vi cố tình cản trở bị phạt tiền đến 1.000 USD (khoảng 23 triệu đồng) và trừ 3 điểm giấy phép lái xe.
Đức: Bắt buộc đi về bên phải trên Autobahn
Trên hệ thống cao tốc Autobahn, nguyên tắc 'Rechtsfahrgebot' (bắt buộc đi về bên phải) yêu cầu phương tiện di chuyển sát lề phải càng tốt. Làn ngoài cùng bên trái chỉ dùng để vượt, sau khi vượt phải trở về làn phải ngay. Hành vi 'ôm' làn trái (Behinderung) bị phạt 80 EUR (khoảng 87 USD) và cộng 1 điểm vi phạm. Nếu gây nguy hiểm, phạt 100 EUR (109 USD); gây tai nạn, phạt 110 EUR (120 USD). Tích lũy đủ 8 điểm sẽ bị tước bằng lái.
Nhật Bản: Chạy bên trái, phạt khi vượt sai làn
Luật Giao thông đường bộ Nhật Bản bắt buộc xe chạy ở làn ngoài cùng bên trái. Trên đường có ít nhất 3 làn, xe được phép chạy ở các làn trừ làn ngoài cùng bên phải. Chỉ được 'mượn' làn phải để vượt, sau đó phải trở về. Việc tiếp tục chạy trên làn vượt sau khi vượt xong bị coi là sai làn, phạt 6.000 yen (36,65 USD) và trừ 1 điểm. Nếu xe chạy liên tục 1,5-2 km trên làn vượt hoặc khi làn trái trống, cảnh sát sẽ xử phạt. Vượt bên trái bị phạt nặng hơn: 9.000 yen (55 USD) và trừ 2 điểm, vì nguy hiểm do điểm mù.
Trung Quốc: Tốc độ tối thiểu cho từng làn
Trung Quốc áp dụng tốc độ tối thiểu cao cho làn ngoài cùng bên trái. Trên cao tốc 2 làn, làn trái tối thiểu 100 km/h. Trên cao tốc 3 làn, làn trái tối thiểu 110 km/h, làn giữa 90 km/h, làn phải 60 km/h. Xe tải và xe bus bị giới hạn tốc độ tối đa 80-100 km/h, nên không được vào làn ngoài. Camera giám sát phát hiện vi phạm tốc độ tối thiểu, phạt 200 NDT (30 USD) và trừ 3 điểm.
Các quốc gia đều có chế tài mạnh để đảm bảo làn trái chỉ dành cho vượt, góp phần giảm ùn tắc và tai nạn. Đề xuất tại Việt Nam cần kèm theo quy định xử phạt nghiêm để phát huy hiệu quả.
