Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Lai Châu đã hoàn thành việc khai quật, cất bốc và xác định khu mộ tập thể của 47 cán bộ, chiến sĩ hy sinh năm 1951 tại xã Bình Lư. Đây là kết quả của "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".
Bối cảnh lịch sử trận đánh năm 1951
Theo kết quả khảo sát, xác minh từ tư liệu lịch sử, thông tin nhân chứng và đối chiếu với các cơ quan liên quan, Ban Chỉ đạo xác định rạng sáng 14/2/1951, quân Pháp bất ngờ tiến công vào trụ sở Ủy ban Kháng chiến hành chính xã Bình Lư - nơi đóng quân của Ban Cán sự Đảng huyện Phong Thổ và Tiểu đoàn 920, Trung đoàn 148, Quân khu Tây Bắc. Trận đánh khiến 50 cán bộ, chiến sĩ hy sinh.
Sau trận đánh, dân quân và nhân dân địa phương đã thu gom thi thể các liệt sĩ, chôn cất tập thể tại bản Mường Cấu (nay thuộc thôn Thanh Bình, xã Bình Lư). Do điều kiện chiến tranh khó khăn, các liệt sĩ được chôn trực tiếp xuống đất. Riêng ba đồng chí Nguyễn Chương, Tường Loan và Vương Văn Phẳn được an táng tại vị trí riêng, sau này đã được quy tập về nghĩa trang liệt sĩ.
Quá trình khai quật và phát hiện di vật
Trong nhiều năm, khu mộ tập thể được nhân dân gìn giữ, hương khói. Năm 1998, địa phương xây dựng đài tưởng niệm và bốn ngôi mộ tượng trưng trên khu đất có mộ tập thể. Đến năm 2006, khi xây dựng Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Tam Đường, khu mộ nằm trong khuôn viên nghĩa trang nhưng chưa được khai quật, cất bốc theo quy định.
Triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm kết hợp tu sửa, nâng cấp nghĩa trang liệt sĩ, tỉnh Lai Châu tổ chức khai quật khu mộ tập thể. Quá trình khai quật phát hiện số lượng lớn xương người, trong đó nhiều phần xương đã phân hủy, vụn nát; chủ yếu còn lại xương hộp sọ, xương đùi, xương ống chân và răng. Các hài cốt nằm chồng lấn, không còn xác định được từng bộ riêng biệt.
Đoàn công tác cũng phát hiện nhiều di vật như đầu đạn, vỏ đạn súng trường, bút mực, bọc vải nghi là quần áo đã mục nát cùng một số hiện vật phục vụ công tác xác minh.
Xác định danh tính và kế hoạch an táng
Sau hội thảo với nhân chứng, làm việc với Trung đoàn 148, Sư đoàn 316, Quân khu 2 và đối chiếu tư liệu lịch sử, Ban Chỉ đạo tỉnh Lai Châu xác định phần mộ được khai quật là nơi an táng tập thể 47 cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 920, Trung đoàn 148, Quân khu Tây Bắc và Ban Cán sự Đảng huyện Phong Thổ hy sinh ngày 14/2/1951 tại bản Mường Cấu.
Thời gian tới, Ban Chỉ đạo tiếp tục bảo quản chặt chẽ hài cốt và di vật; hoàn thiện hồ sơ, nghiên cứu, đối chiếu tư liệu lịch sử, hồ sơ lưu trữ, danh sách liệt sĩ và thông tin nhân chứng để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đồng thời, tỉnh sẽ xây dựng, hoàn thiện khu mộ tập thể, bia ghi công và các hạng mục phụ trợ tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Bình Lư; tổ chức lễ viếng, lễ truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ theo đúng nghi thức.
Ngoài ra, Ban Chỉ đạo tiếp tục tuyên truyền, vận động các tổ chức, cá nhân và nhân dân cung cấp thông tin về nơi chôn cất liệt sĩ, triển khai hiệu quả Chiến dịch 500 ngày đêm, góp phần thực hiện chính sách đối với người có công và giáo dục truyền thống "Uống nước nhớ nguồn".
