Ngày 2.6, TAND tỉnh Lâm Đồng sẽ mở phiên tòa phúc thẩm lần thứ ba để xét xử vụ án sáu cựu chiến binh bị truy tố về tội 'hủy hoại rừng', sau hơn 11 năm theo đuổi hành trình kêu oan. Trước đó, tòa và Viện KSND cấp cao tại TP.HCM đều có cùng quan điểm rằng vụ án chưa đủ căn cứ để buộc tội sáu cựu chiến binh, do đó đã yêu cầu điều tra lại.
Vi phạm thủ tục tố tụng và chứng cứ vô hiệu
Đáng chú ý, sau khi TAND cấp cao tại TP.HCM (nay là Tòa phúc thẩm TAND tối cao tại TP.HCM) hủy toàn bộ các bản án kết tội để điều tra lại, Viện trưởng Viện KSND cấp cao tại TP.HCM (nay là Viện Công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm tại TP.HCM) đã có văn bản hướng dẫn việc kiểm sát điều tra. Văn bản này chỉ ra nhiều vấn đề về vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng và chứng cứ cần được làm rõ nhằm tránh làm oan người vô tội.
Kết luận giám định để buộc tội không có giá trị pháp lý. Vụ án từng trải qua ba lần xét xử sơ thẩm, hai lần phúc thẩm và một lần giám đốc thẩm. Trước đó, các tòa án tại Đắk Nông tuyên phạt sáu cựu chiến binh từ 6 đến 7 tháng tù về tội 'hủy hoại rừng'. Dù đã chấp hành xong hình phạt, các bị cáo vẫn liên tục kêu oan.
Năm 2020, TAND cấp cao tại TP.HCM xét xử giám đốc thẩm, chấp nhận kháng nghị của Chánh án tòa này, tuyên hủy cả hai bản án sơ thẩm và phúc thẩm để điều tra lại do chưa đủ căn cứ buộc tội. Theo sáu cựu chiến binh, thời điểm dọn dẹp đã không còn rừng, xung quanh hiện trường vụ án là rẫy của người dân, chứ không phải là rừng.
Sau đó, Viện trưởng Viện KSND cấp cao tại TP.HCM có văn bản đề nghị Viện trưởng Viện KSND TP.Gia Nghĩa (cũ) chỉ đạo kiểm sát chặt chẽ quá trình điều tra lại vụ án. Về tố tụng, văn bản cho rằng kết luận giám định tháng 4.2015 và kết luận giám định lại tháng 7.2016 đều do cùng một người thực hiện (giám định viên Huỳnh Văn Triệu) là trái với điểm b khoản 1 điều 34 luật Giám định tư pháp.
Theo Viện trưởng Viện KSND cấp cao tại TP.HCM, vụ việc liên quan nhiều lĩnh vực chuyên môn nên cần thực hiện giám định tập thể theo khoản 3 điều 28 luật Giám định tư pháp. Đồng thời, việc xác định diện tích rừng bị thiệt hại lại căn cứ vào biên bản xác minh hiện trường không có giá trị pháp lý nên kết luận giám định tháng 7.2016 cũng không có giá trị pháp lý.
Ông Vũ Tất Đắc cho biết hiện sức khỏe đã già yếu, thời gian đi gõ cửa khắp nơi để kêu oan không còn nhiều. Từ đó, Viện trưởng Viện KSND cấp cao tại TP.HCM cho rằng việc sử dụng các kết luận này làm căn cứ điều tra, truy tố và xét xử có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, cần trưng cầu giám định lại.
Nhiều mâu thuẫn về chứng cứ kết tội
Về chứng cứ, văn bản dẫn điều 3 Thông tư số 34 năm 2009 của Bộ NN-PTNT quy định nếu độ tàn che của tán cây không đạt tỷ lệ 0,1 thì không được xác định là rừng. Tuy nhiên, hồ sơ vụ án chưa có tài liệu chứng minh nội dung này. Do đó, cơ quan điều tra cần xác định rõ số lượng, chủng loại cây bị chặt hạ để tính tỷ lệ độ tàn che, từ đó làm rõ diện tích bị tác động là đất rừng sản xuất, đất nông nghiệp hay đất trống.
Văn bản cũng dẫn khoản 1 điều 189 bộ luật Hình sự năm 1999, điểm 3.4 Thông tư liên ngành số 19 năm 2007 của Bộ NN-PTNT - Bộ Tư pháp - Bộ Công an - Viện KSND tối cao và TAND tối cao, cùng điểm b khoản 1 điều 20 Nghị định 157 năm 2013, theo đó hành vi hủy hoại rừng sản xuất chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi diện tích thiệt hại trên 5.000 m².
Cho rằng vụ án có dấu hiệu oan sai, Hội Cựu chiến binh Việt Nam cử ông Nguyễn Thái Bình tham gia bào chữa cho sáu bị cáo tại tòa. Tuy nhiên, hồ sơ xuất hiện nhiều tài liệu mâu thuẫn. Trong khi biên bản xác minh tháng 3.2015 của Chi cục Kiểm lâm thị xã Gia Nghĩa (cũ) xác định khu vực rừng bị thiệt hại 100%, thì biên bản kiểm tra hiện trường của cơ quan điều tra lại xác định diện tích thiệt hại chỉ khoảng 0,4 ha của hai ngày tháng 1.2015.
Theo Viện trưởng Viện KSND cấp cao tại TP.HCM, cần làm rõ phần diện tích còn lại do ai chặt phá, các bị cáo có thực sự chặt phá rừng trong hai ngày của tháng 4.2025 không và diện tích thiệt hại thực tế là bao nhiêu.
Đề nghị tránh oan sai
Văn bản cũng cho rằng việc các cấp tòa xác định thiệt hại về lâm sản và môi trường dựa trên trữ lượng gỗ bình quân/ha là không chính xác, chưa thật sự khách quan và không định lượng được hành vi phạm tội. Trong khi đó, các bị cáo khai khu vực này đã bị chặt phá, đốt cháy từ trước. Họ chỉ phát dọn cây nhỏ và dây leo để trồng cây gây quỹ cho Chi hội Cựu chiến binh thôn 6.
Đại diện Hội cựu chiến binh Việt Nam và các luật sư đến nhà các cựu chiến binh để tìm hiểu về vụ án. Vì vậy, cần làm rõ có hay không việc người khác đã chặt hạ cây trước đó, đồng thời xác định số lượng, kích thước, chủng loại cây do các bị cáo chặt hạ để tính toán thiệt hại thực tế.
Viện trưởng Viện KSND cấp cao tại TP.HCM đề nghị quá trình điều tra, truy tố và xét xử lại phải bảo đảm đúng quy định pháp luật, không để làm oan người vô tội và không để lọt tội phạm.
Sau 6 năm bị hủy án, tòa sơ thẩm tiếp tục kết tội
Theo hồ sơ, đầu năm 2015, Chi hội Cựu chiến binh thôn 6, xã Trường Xuân, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông (cũ) họp bàn việc phát dọn khu đất được cho là không còn rừng để trồng keo gây quỹ hoạt động. Sau đó, các hội viên tham gia chặt cây bụi, dây leo và một số cây gỗ nhỏ gom thành đống chờ đốt.
Kết luận giám định tháng 4.2015 của giám định viên tư pháp Huỳnh Văn Triệu (Hạt Kiểm lâm TP.Gia Nghĩa cũ) xác định diện tích rừng sản xuất bị hủy hoại là 0,98 ha, thiệt hại hơn 53 triệu đồng. Đầu năm 2026, sau khi điều tra lại, TAND khu vực 6 - Lâm Đồng tiếp tục tuyên sáu cựu chiến binh phạm tội 'hủy hoại rừng' với mức án từ 6 đến 7 tháng tù như các bản án trước đó.
Cụ thể, tòa phạt năm cựu chiến binh mỗi người 6 tháng tù gồm: Ngân Xuân Dũng (65 tuổi), Vũ Tất Đắc (72 tuổi), Hoàng Văn Sằn (68 tuổi), Nguyễn Nam Thái (58 tuổi) và Cao Minh Điến (57 tuổi); riêng bị cáo Đỗ Mạnh Hùng (63 tuổi) 7 tháng tù cùng về tội hủy hoại rừng. Phiên tòa phúc thẩm ngày 2.6 sẽ tiếp tục xem xét vụ án nhiều tranh cãi này.
