Trong báo cáo mới nhất của Chính phủ gửi Quốc hội về kết quả thực hiện các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025, nhiều chuyển biến tích cực đã được ghi nhận. Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra những yếu tố “đảo chiều” đòi hỏi công tác bình đẳng giới cần điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tế.
Tổng số người có hành vi bạo lực gia đình năm 2025 là 2.038 người, giảm 231 người so với năm 2024. Tuy nhiên, phân tích về tỷ lệ cho thấy nữ giới gây bạo lực gia đình có chiều hướng tăng (263 người, tăng 5 người). Trong khi đó, nam giới gây bạo lực gia đình dù vẫn chiếm phần đa nhưng đã giảm (1.775 người, giảm 236 người).
Phụ nữ gây bạo lực gia đình nhưng không biết
Luật sư - tiến sĩ Nguyễn Thị Thúy Hường, Phó chủ tịch Trung tâm Trọng tài thương mại luật gia Việt Nam (VLCAC), Giám đốc Công ty luật THR, cho biết: “Pháp luật Việt Nam không phân biệt nam giới hay nữ giới trong việc xác định ai là người thực hiện hành vi bạo lực gia đình hay ai là nạn nhân. Người gây ra hành vi bạo lực gia đình có thể là nam hay nữ, và nạn nhân có thể là nam hoặc nữ”.
Khoản 1 Điều 2 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022 (có hiệu lực từ ngày 1.7.2023) quy định: Bạo lực gia đình là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, tình dục, kinh tế đối với thành viên khác trong gia đình.
Luật sư Thúy Hường chia sẻ: “Trong quá trình hành nghề và tư vấn nhiều vụ hôn nhân gia đình, tôi nhận thấy tỷ lệ phụ nữ gây bạo lực gia đình không nhiều, nhưng vẫn có những trường hợp họ thực hiện hành vi bạo lực mà không hề hay biết”.
Nam giới thường được coi là “phái mạnh”, nên hành vi bạo lực của họ thường trực tiếp như đấm, đá gây thương tích. Ngược lại, bạo lực gia đình do nữ giới gây ra thường đến từ nhiều khía cạnh tinh vi hơn, như xúc phạm nhân phẩm, lăng mạ, chì chiết, thậm chí kiểm soát tài sản khiến chồng bị lệ thuộc về vật chất.
Một số hành vi bạo lực gia đình phụ nữ dễ thực hiện
Theo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022, các hành vi phụ nữ dễ mắc phải bao gồm:
- Lăng mạ, chì chiết hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm thành viên gia đình (điểm b khoản 1).
- Kiểm soát tài sản, thu nhập của thành viên gia đình nhằm tạo ra tình trạng lệ thuộc về vật chất, tinh thần (điểm o khoản 1).
- Tiết lộ hoặc phát tán thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm (điểm h khoản 1).
Những mẩu chuyện nhỏ nhưng vấn đề lớn
Luật sư Thúy Hường phân tích, thói quen của phụ nữ thường mặc định mình là “tay hòm chìa khóa”, nắm giữ và kiểm soát toàn bộ tài sản, thu nhập gia đình, nhất là thu nhập của chồng, khiến người chồng bị lệ thuộc tài chính. Có người vợ tự hào khoe rằng chồng không được giữ tiền, cần gì phải xin vợ. Nhưng chị ta thường từ chối những đề nghị chi tiêu hợp lý như xăng xe, biếu quà cha mẹ, khiến chồng cảm thấy bị giam cầm trong hôn nhân.
Trường hợp khác, có chị thường xuyên đem chuyện bực bội với chồng và gia đình chồng lên mạng xã hội, gây tổn thương và rạn nứt quan hệ. Không chỉ với chồng, nhiều phụ nữ còn la hét, quát tháo, thậm chí đánh đập con cái trong quá trình dạy dỗ.
Luật sư Thúy Hường từng chứng kiến một người phụ nữ trẻ tát vào mặt đứa con 5 tuổi tại siêu thị. Sau khi được góp ý, người mẹ kéo con đi và tiếp tục la hét. “Người lớn thường nhân danh tình thương để quát mắng, đánh đập trẻ. Những hành vi tưởng chừng bình thường đó chính là bạo lực gia đình theo quy định của pháp luật”, nữ luật sư nhấn mạnh.
Theo Điều 3 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022, hành vi bạo lực gia đình bao gồm:
- Hành hạ, ngược đãi, đánh đập, đe dọa hoặc hành vi cố ý khác xâm hại sức khỏe, tính mạng.
- Lăng mạ, chì chiết hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm.
- Cưỡng ép chứng kiến bạo lực đối với người, con vật nhằm gây áp lực tâm lý.
- Bỏ mặc, không nuôi dưỡng, chăm sóc thành viên gia đình là trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người khuyết tật...
- Kỳ thị, phân biệt đối xử về hình thể, giới, giới tính, năng lực.
- Ngăn cản thành viên gia đình gặp gỡ người thân, có quan hệ xã hội hợp pháp.
- Ngăn cản quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đình.
- Tiết lộ hoặc phát tán thông tin riêng tư nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm.
- Cưỡng ép quan hệ tình dục trái ý muốn.
- Cưỡng ép trình diễn khiêu dâm, nghe, xem nội dung khiêu dâm, kích thích bạo lực.
- Cưỡng ép tảo hôn, kết hôn, ly hôn hoặc cản trở kết hôn, ly hôn hợp pháp.
- Cưỡng ép mang thai, phá thai, lựa chọn giới tính thai nhi.
- Chiếm đoạt, hủy hoại tài sản chung hoặc riêng của thành viên khác.
- Cưỡng ép học tập, lao động quá sức, đóng góp tài chính quá khả năng; kiểm soát tài sản, thu nhập tạo lệ thuộc.
- Cô lập, giam cầm thành viên gia đình.
- Cưỡng ép thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở hợp pháp trái pháp luật.
Hành vi bạo lực gia đình cũng được xác định giữa người đã ly hôn, người chung sống như vợ chồng, cha mẹ nuôi và con nuôi, theo quy định của Chính phủ.
