Nhiều người xem những bình rượu ngâm một bộ phận hoặc toàn bộ cơ thể của các loài động vật hoang dã là “báu vật” trong nhà, nhưng những bình rượu ngâm như vậy có thể khiến chủ nhân bị khởi tố hình sự.
Thói quen ngâm rượu động vật tiềm ẩn nguy cơ sức khỏe
Thói quen sử dụng rượu ngâm đã là một tập quán tồn tại lâu đời ở nhiều nước châu Á, trong đó có Việt Nam. Tại nước ta, từng có thời việc sở hữu một bình rượu ngâm trong nhà là điều quen thuộc, thậm chí còn là trào lưu. Bên cạnh việc ngâm các loại thảo dược, nhiều người thậm chí còn ngâm các loài động vật hoang dã như rắn, tắc kè, ong, rết, cá ngựa… hoặc chỉ ngâm một bộ phận của động vật như mật gấu, tay gấu, tay khỉ…
Sở dĩ có điều này vì theo quan niệm dân gian và y học cổ truyền, mỗi loài động vật khi ngâm rượu sẽ mang lại một số công dụng riêng, chẳng hạn rượu rắn giúp giảm đau xương khớp, tăng cường sinh lực; rượu cá ngựa được cho là bổ thận, tăng cường sinh lý… Tuy nhiên, những quan niệm này chủ yếu dựa trên kinh nghiệm dân gian, truyền miệng hoặc các tài liệu y học cổ truyền, chứ chưa được xác nhận thông qua những thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn. Ngoài ra, việc người dân tự ý ngâm rượu động vật có thể mang lại nguy cơ rước bệnh khi sử dụng.
Nguy cơ nhiễm ký sinh trùng và độc tố
Theo bác sĩ y học cổ truyền Trương Văn Quân, trong y học cổ truyền, một số vị thuốc có nguồn gốc từ động vật như tắc kè, cá ngựa, lộc nhung... có tác dụng bổ thận tráng dương, tăng cường sinh lực. Tuy nhiên, việc sử dụng những dược liệu này nhằm mục đích làm thuốc hay ngâm rượu cần tuân theo các quy định và lý luận của y học cổ truyền về bào chế, liều lượng, cách sử dụng để đạt hiệu quả tốt nhất. “Việc sử dụng các vị thuốc có nguồn gốc từ động vật để ngâm rượu cần tham vấn ý kiến của các bác sĩ y học cổ truyền hoặc những người có chuyên môn”, bác sĩ Quân cho biết.
Nhiều gia đình thậm chí ngâm rượu cả động vật còn nguyên con, nguyên lông, nội tạng. Với các loại động vật ăn thịt như rắn, chim, ếch, nhái… thì trong lông và bụng những con vật này đều chứa nhiều ký sinh trùng. Dùng những động vật này để ngâm rượu nguyên con sẽ làm tăng nguy cơ nhiễm các loại vi khuẩn và ký sinh trùng vào cơ thể. Nếu không biết rõ tác dụng của động vật, rễ cây, củ cây rừng, thảo dược… người dân tuyệt đối không được dùng để ngâm rượu uống, hoặc chế biến làm thực phẩm, vì nếu sử dụng không đúng cách, sai liều lượng, có thể gây độc đối với thần kinh, tim mạch, hô hấp, thậm chí còn nguy hiểm đến tính mạng.
Tàng trữ rượu ngâm động vật hoang dã có thể bị khởi tố
Không ít người xem những bình rượu ngâm động vật hoang dã và quý hiếm là “báu vật” trong nhà, thậm chí còn sử dụng để làm quà tặng trong những dịp đặc biệt. Phóng viên Dân trí đã trao đổi với luật sư Cao Trần Nghĩa, đoàn luật sư TPHCM, về việc tàng trữ, sử dụng, vận chuyển, kinh doanh rượu ngâm từ chế phẩm các loài động vật hoang dã có vi phạm pháp luật hay không.
Luật sư Nghĩa cho biết, theo quy định của khoản 1, Điều 244 của Bộ luật Hình sự 2015, vi phạm quy định về bảo vệ động vật thuộc Danh mục các loài thực vật, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IB sẽ thuộc một trong các trường hợp sau đây: Săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép cá thể; tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống hoặc sản phẩm của động vật. Do vậy, việc tàng trữ, buôn bán, vận chuyển trái phép rượu ngâm từ chế phẩm các loài động vật hoang dã quý, hiếm, thuộc nhóm IB như rượu ngâm rắn hổ chúa, ngâm tay gấu, mật gấu… là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị khởi tố theo Điều 244 Bộ luật Hình sự.
Trường hợp cấu thành tội phạm, người phạm tội có thể bị phạt tù đến 10 năm; đồng thời có thể chịu hình phạt bổ sung là phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 400 triệu đồng. Tuy nhiên, luật sư Nghĩa cho biết thêm, các hành vi được liệt kê cấu thành tội phạm theo Điều 244 của Bộ luật Hình sự không bao gồm hành vi “sử dụng”. Do vậy, việc sử dụng rượu ngâm chế phẩm từ động vật hoang dã quý, hiếm không phải là hành vi vi phạm pháp luật hình sự. Chẳng hạn, trong trường hợp bạn được mời sử dụng rượu ngâm từ chế phẩm động vật hoang dã mà không phải là chủ nhân của bình rượu đó thì bạn không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Vụ việc điển hình và quy định pháp luật
Trên thực tế, đã có không ít trường hợp bị khởi tố vì vận chuyển, tàng trữ các loại rượu ngâm chế phẩm động vật hoang dã quý, hiếm thuộc nhóm IB. Chẳng hạn vào đầu tháng 6, một người đàn ông tại Ninh Bình đã bị khởi tố vì chở một bình rượu ngâm rắn hổ chúa đi bán cho khách. Ngày 29/6 vừa qua, một người đàn ông cũng trú tại Ninh Bình cũng bị khởi tố vì tàng trữ một bình rượu ngâm tay gấu. Cả gấu lẫn rắn hổ chúa đều là những loài động vật có tên trong Sách đỏ Việt Nam và đối mặt nguy cơ bị tuyệt chủng tại nước ta.
Theo điểm b khoản 4 Điều 4 Thông tư 27/2025/TT-BNNMT, nhóm IB là nhóm các loài động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ. Đây là những loài động vật quý, hiếm được Cơ quan Khoa học CITES Việt Nam (Công ước về thương mại quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp) đánh giá trên cơ sở tiêu chí của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) hoặc Sách đỏ Việt Nam xếp hạng bảo tồn “Nguy cấp” (EN) đến “Cực kỳ nguy cấp” (CR), đối mặt với nguy cơ cao tuyệt chủng ngoài tự nhiên.
