Các chuyên gia cảnh báo thói quen tự nhận định nguyên nhân, tự mua thuốc chống dị ứng hoặc tự loại bỏ thực phẩm, thuốc men theo kinh nghiệm cá nhân đang gây khó khăn cho chẩn đoán và điều trị, tiềm ẩn nguy cơ sốc phản vệ.
Phản ứng dị ứng từ nhẹ đến nguy hiểm
Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng-Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết nhiều người đến viện sau khi tự xử trí tại nhà trong thời gian dài. Có người sau khi ăn uống hoặc sử dụng thuốc xuất hiện mề đay, ngứa, phù môi, đau bụng, nôn ói nhưng chỉ tự mua thuốc chống dị ứng. Ngược lại, một số người loại bỏ hàng loạt thực phẩm hoặc thuốc dù chưa xác định có thực sự dị ứng hay không.
“Dị ứng xảy ra khi hệ miễn dịch nhận diện nhầm một chất vốn vô hại như protein trong sữa, tôm, cua hoặc thành phần của thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau... là tác nhân nguy hiểm và kích hoạt phản ứng miễn dịch quá mức”, chuyên gia giải thích. Phản ứng có thể từ nhẹ như nổi mề đay, ngứa da đến nặng như phù môi, phù mắt, co thắt đường thở, tụt huyết áp, thậm chí sốc phản vệ đe dọa tính mạng.
Thống kê đáng chú ý về dị ứng
Theo thống kê, khoảng 5-10% người bệnh gặp phản ứng có hại do thuốc, trong khi khoảng 3% người trưởng thành bị dị ứng thức ăn. Nhóm tác nhân thường gặp gồm hải sản, sữa, các loại hạt, thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau. Đáng chú ý, không phải mọi phản ứng dị ứng đều xảy ra ngay lập tức; một số trường hợp xuất hiện muộn sau nhiều ngày hoặc nhiều tuần với biểu hiện sốt cao, tổn thương niêm mạc, da phồng rộp, bong tróc diện rộng, có thể dẫn đến nhiễm trùng nặng, tử vong nếu không điều trị kịp thời.
Viêm mũi dị ứng và hen phế quản bị xem nhẹ
Viêm mũi dị ứng và hen phế quản là bệnh lý dị ứng phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ. Ước tính khoảng 10-20% người Việt Nam mắc viêm mũi dị ứng, trong khi tỷ lệ hen phế quản chiếm khoảng 4% dân số. Nhiều người cho rằng đây chỉ là “bệnh thời tiết”, chấp nhận tình trạng hắt hơi, nghẹt mũi, ho kéo dài hoặc những cơn khó thở tái diễn mà không đi khám.
Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hữu Trường cho biết người mắc các bệnh lý này thường tự mua thuốc kiểm soát triệu chứng. “Khi nghẹt mũi, nhiều người dùng thuốc xịt co mạch; khi khò khè hoặc khó thở lại tự ý sử dụng thuốc giãn phế quản. Những thuốc này có thể giúp giảm triệu chứng nhanh nhưng không điều trị được nguyên nhân gây bệnh”, chuyên gia cảnh báo. Lạm dụng thuốc xịt co mạch kéo dài có thể gây viêm mũi do thuốc, phụ thuộc vào thuốc; chỉ dùng thuốc giãn phế quản mà không kiểm soát viêm đường thở có thể làm bệnh hen tiến triển, tăng nguy cơ cơn hen nặng và suy giảm chức năng phổi.
Cần tìm đúng nguyên nhân thay vì tự kiêng khem
Các bệnh lý dị ứng thường liên quan đến cơ địa và tiếp xúc với dị nguyên như mạt bụi nhà, phấn hoa, lông thú nuôi, bào tử nấm mốc. Khi tiếp xúc, hệ miễn dịch ở người có cơ địa dị ứng kích hoạt phản ứng viêm, khiến niêm mạc mũi, đường thở hoặc da nhạy cảm hơn.
Các chuyên gia khuyến cáo ngay từ lần đầu xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ dị ứng thuốc, thức ăn hoặc triệu chứng hô hấp kéo dài, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa để được đánh giá. Điều này đặc biệt quan trọng với bệnh nhân mắc bệnh lý nặng như ung thư, tim mạch hoặc nhiễm trùng, bởi có trường hợp bắt buộc phải sử dụng loại thuốc từng gây dị ứng nhưng không có lựa chọn thay thế.
Kỹ thuật chuyên sâu tại Bệnh viện Bạch Mai
Tại Trung tâm Dị ứng-Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, các bác sĩ triển khai nhiều kỹ thuật chuyên sâu nhằm xác định chính xác nguyên nhân gây dị ứng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Với dị ứng thuốc hoặc thức ăn, bác sĩ có thể thực hiện test kích thích bằng cách sử dụng lượng rất nhỏ tác nhân nghi ngờ và tăng dần theo quy trình kiểm soát nghiêm ngặt. Trong trường hợp bắt buộc phải sử dụng thuốc hoặc thực phẩm từng gây phản ứng, liệu pháp giảm mẫn cảm đặc hiệu (Desensitization) được áp dụng, giúp hệ miễn dịch dần làm quen với dị nguyên qua liều rất nhỏ tăng dần. Với một số loại thuốc, phác đồ có thể hoàn thành sau khoảng 72 giờ.
Đối với viêm mũi dị ứng và hen phế quản, người bệnh được đánh giá chức năng hô hấp, thực hiện xét nghiệm cần thiết để xác định mức độ bệnh và xây dựng phác đồ điều trị. Một trong những phương pháp điều trị chuyên sâu là liệu pháp miễn dịch đặc hiệu, đưa dị nguyên đã tinh chế vào cơ thể qua đường tiêm dưới da, ngậm dưới lưỡi hoặc đường uống với liều tăng dần, giúp hệ miễn dịch thích nghi và giảm phản ứng quá mức.
Các chuyên gia khuyến cáo, dị ứng có thể diễn tiến nhanh và để lại hậu quả nghiêm trọng nếu không được xử trí đúng. Người dân không nên tự ý dùng thuốc, tự kiêng khem hoặc bỏ qua dấu hiệu bất thường sau khi ăn uống, sử dụng thuốc. Việc xác định chính xác nguyên nhân và điều trị theo hướng chuyên sâu không chỉ giúp phòng tránh các phản ứng nguy hiểm mà còn giúp người bệnh kiểm soát hiệu quả các bệnh dị ứng trong thời gian dài.
