Thi hành án dân sự là khâu cuối cùng của quá trình tố tụng
Đây là hoạt động của Nhà nước nhằm đưa bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật được thi hành trên thực tế. Trong thời gian qua, dưới sự lãnh đạo toàn diện của các cấp ủy Đảng, ngành Thi hành án dân sự đã thu hồi lượng lớn tài sản, góp phần vào công cuộc phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Thi hành nhiều bản án “lịch sử”
Trong hơn 10 năm qua, khối lượng công việc thi hành án dân sự tăng với tốc độ “chóng mặt”. Riêng năm 2025, số việc cần thi hành án tăng 33,3% so với 10 năm trước và số tiền tăng gần 477%. Toàn ngành đã thi hành xong trên 577.000 vụ việc, vượt 0,35% chỉ tiêu; tổng tiền thu hơn 150.000 tỷ đồng, vượt 4,23%. Đây là lần đầu tiên số tiền thi hành án thu được cao nhất từ trước đến nay.
Chỉ trong 6 tháng (từ 1/10/2025 đến 31/3/2026), ngành đã thu hồi khoảng 6.500 tỷ đồng từ các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế. Đặc biệt, sau gần 5 năm thực hiện Chỉ thị số 04-CT/TW, ngành đã thu hồi gần 98.700 tỷ đồng, tăng 45.759 tỷ đồng so với giai đoạn 5 năm trước. Riêng kết quả thu hồi tài sản trong các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo đạt tỷ lệ 50,69%.
Theo Cục trưởng Quản lý Thi hành án dân sự Nguyễn Thắng Lợi, “sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố xuyên suốt, ‘kim chỉ nam’ có ý nghĩa quyết định trong việc tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tạo nên sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị - cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự nói chung và công tác thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng nói riêng”.
Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Ban Chỉ đạo Trung ương và Đảng ủy Chính phủ, công tác thi hành án dân sự hoàn thành nhiệm vụ được giao. Thí dụ trong vụ án Vạn Thịnh Phát, Chính phủ đã thành lập Tổ công tác, Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương để chỉ đạo, điều phối việc tổ chức thi hành án.
Cuộc cách mạng trong chuyển đổi số
Áp lực từ nhiệm vụ phải hoàn thành trong khi nhân lực thiếu hụt sau sắp xếp mô hình tổ chức là bài toán khó với toàn ngành. Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tư pháp quyết định chuyển đổi số trong thi hành án dân sự là mệnh lệnh mang tính sống còn. Ngành đã chỉ đạo các địa phương triển khai phần mềm thanh toán tiền thi hành án, số hóa dữ liệu, thông báo quyết định thi hành án qua VNeID…
Khối lượng dữ liệu lớn, thiếu thông tin định danh, vấn đề kỹ thuật là những thách thức. Đảng ủy Cục Quản lý Thi hành án dân sự đã chọn giải pháp khơi thông tư duy nội bộ gắn với trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu. Thành công đã đến: trong đại án Vạn Thịnh Phát với hơn 43.100 trái chủ và tổng số tiền phải thi hành hơn 673.000 tỷ đồng, thay vì thao tác thủ công tối đa 50 người/ngày, Thi hành án dân sự TP.HCM đã ứng dụng phần mềm quản lý trái chủ giúp rút ngắn thời gian chi trả. Lãnh đạo Bộ Tư pháp báo cáo trước Quốc hội: “chỉ cần đúng một nút nhấn là hơn 8.000 tỷ đồng thi hành án dân sự được gửi vào tài khoản của hơn 40.000 trái chủ”.
Với vụ án Tập đoàn FLC, toàn bộ quy trình thi hành án từ tiếp nhận, xác minh đến thanh toán đều được số hóa và công khai trên mạng. Công nghệ cho phép chi trả cho hàng trăm, hàng nghìn trái chủ cùng lúc qua ngân hàng tự động.
Những tồn tại, bất cập
Công tác thu hồi và xử lý tài sản tham nhũng vẫn còn bất cập. Có bản án khi đến tay chấp hành viên thì không có điều kiện thi hành. Theo Phó Trưởng thi hành án dân sự Đà Nẵng Bùi Ngọc Hiếu, quy định pháp luật chưa xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong việc truy tìm, kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản ngay từ giai đoạn đầu tố tụng. Việc xử lý tài sản kê biên gặp khó khi nhiều dự án hết hạn hoặc chưa được gia hạn, khiến tiến độ chậm, ảnh hưởng đến bồi hoàn cho người bị hại.
Cơ quan Thi hành án dân sự địa phương phải “kết nối” để nhận được cách giải quyết từ cấp trên. Ngay cả nhóm dự án liên quan vụ Vạn Thịnh Phát vẫn tồn tại nhiều vướng mắc cần tháo gỡ từ Trung ương.
Trước thực trạng trên, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 04-NQ/TW, nhấn mạnh phòng ngừa từ gốc là căn bản, kiểm soát quyền lực là cốt lõi, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số là trọng tâm; kết hợp chặt chẽ phòng ngừa với phát hiện, xử lý kịp thời, đồng bộ, nghiêm minh. Ưu tiên thu hồi tối đa tài sản, khuyến khích chủ động khắc phục hậu quả. Quốc hội cũng bổ sung dự thảo Nghị quyết về thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan tội phạm không qua kết tội vào chương trình lập pháp năm 2026.
Sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị sẽ tạo bước chuyển quan trọng trong công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt tại các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế.
