Quyền đòi lại tài sản sau khi hủy quyết định tuyên bố chết
Theo luật sư Trịnh Văn Dũng (Đoàn luật sư TP Hà Nội), khi quyết định tuyên bố một người đã chết bị hủy bỏ do người đó còn sống trở về hoặc có tin tức xác thực là còn sống, người đó có quyền yêu cầu những người đã nhận tài sản thừa kế hoàn trả lại tài sản hoặc giá trị tài sản mà họ đang chiếm hữu từ khối di sản đã được phân chia trước đó. Quyền này được quy định tại Điều 73 Bộ luật Dân sự.
Điều kiện hoàn trả tài sản thừa kế
Việc hoàn trả tài sản không phải lúc nào cũng được thực hiện nguyên trạng. Nếu tài sản vẫn còn tồn tại và thuộc quyền quản lý của người thừa kế, về nguyên tắc phải được hoàn trả cho người trở về. Ví dụ, nhà đất, tiền gửi ngân hàng hoặc tài sản có giá trị khác vẫn còn nguyên vẹn thì người thừa kế phải hoàn trả. Tuy nhiên, nếu tài sản đã được tiêu dùng, sử dụng hoặc chuyển đổi thành tài sản khác, việc giải quyết sẽ phụ thuộc vào từng tình huống cụ thể, bao gồm xác định giá trị tài sản còn lại và mức độ ngay tình của người thừa kế.
Phân loại tài sản và khả năng thu hồi
Đối với nhà đất, nếu bất động sản vẫn thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của người thừa kế và chưa được chuyển nhượng hợp pháp cho người khác, người trở về có thể yêu cầu hoàn trả. Đối với tiền gửi ngân hàng, số tiền còn tồn tại trong tài khoản có thể được hoàn trả; nếu đã sử dụng hết, Tòa án có thể xem xét nghĩa vụ hoàn trả giá trị tương ứng. Đối với cổ phần, cổ phiếu hoặc phần vốn góp, người trở về có quyền yêu cầu hoàn trả nếu tài sản đó vẫn còn tồn tại và chưa được chuyển dịch hợp pháp. Các tài sản khác như phương tiện giao thông, vàng, tài sản có đăng ký quyền sở hữu cũng có thể là đối tượng yêu cầu hoàn trả.
Thực tiễn xét xử và bảo vệ quyền lợi
Từ góc độ thực tiễn xét xử, cơ quan có thẩm quyền thường xem xét toàn diện quá trình quản lý, sử dụng tài sản để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người trở về, đồng thời bảo vệ sự ổn định của các quan hệ dân sự đã được xác lập hợp pháp trước đó. Luật sư Trịnh Văn Dũng nhấn mạnh: "Câu trả lời là có, nhưng phạm vi và cách thức hoàn trả phải tuân thủ quy định của pháp luật dân sự." Khả năng thu hồi tài sản thường phụ thuộc vào việc tài sản còn tồn tại hay đã được chuyển giao cho người thứ ba ngay tình.
