Tại Australia, trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một nghịch lý thú vị: vừa là nguyên nhân gây quá tải cho ngành pháp lý, vừa là giải pháp tiềm năng để giải quyết vấn đề này. Theo tờ Business Insider, AI đã làm thay đổi sâu sắc nhiều lĩnh vực, nhưng tại xứ sở chuột túi, nó đặc biệt tác động đến cơ quan giải quyết tranh chấp lao động.
AI khiến khối lượng công việc tăng vọt
Ủy ban Công bằng Lao động Australia (Fair Work Commission) báo cáo rằng số lượng hồ sơ và vụ việc có sự tham gia của nội dung do AI tạo ra hoặc hỗ trợ đang gia tăng nhanh chóng. Xu hướng này đẩy khối lượng công việc của cơ quan lên mức dự kiến cao hơn 70% so với ba năm trước. Ông Murray Furlong, người đứng đầu Ủy ban, nhận định rằng các công cụ AI tạo sinh đã làm giảm đáng kể rào cản nộp đơn khiếu nại và tham gia thủ tục pháp lý.
AI phá bỏ rào cản pháp lý
Trước đây, việc chuẩn bị hồ sơ, soạn thảo tài liệu hay tìm hiểu quy trình là rào cản lớn cho người lao động. AI tạo sinh đã thay đổi điều đó: người dùng có thể nhanh chóng tạo đơn từ, tổng hợp lập luận hoặc chuẩn bị tài liệu hỗ trợ. Ông Furlong cho biết, cùng với sự bùng nổ của AI, ngày càng nhiều người tự đại diện cho bản thân thay vì thuê luật sư. Điều này khiến số lượng hồ sơ tăng mạnh, trong khi nguồn lực hỗ trợ không tăng tương ứng.
Bên cạnh đó, Ủy ban còn đối mặt với hạn chế về ngân sách, nhân sự và nguồn lực vận hành. Ông Furlong chia sẻ: "Những tác động này kết hợp lại đang ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cung cấp dịch vụ giải quyết tranh chấp kịp thời, hiệu quả và chất lượng cho cộng đồng."
Dùng AI để giải quyết hệ quả do AI tạo ra
Trước áp lực gia tăng, Ủy ban Công bằng Lao động Australia đang sử dụng AI để nâng cao hiệu quả hoạt động. Cơ quan này triển khai nhiều giải pháp công nghệ nhằm giảm tải cho bộ máy xử lý hồ sơ và cắt giảm chi phí. Một hướng đi quan trọng là ứng dụng AI tạo sinh để tự động hóa một phần quy trình xử lý vụ việc, thay thế các công đoạn hành chính thủ công.
Ngoài ra, Ủy ban đang phát triển một công cụ AI chuyên biệt để hỗ trợ kiểm tra sơ bộ các đơn đăng ký trước khi phê duyệt, giúp phát hiện thiếu sót hoặc vấn đề thủ tục ngay từ đầu. Một trợ lý giọng nói AI cũng được nghiên cứu để hỗ trợ phân loại và điều hướng các cuộc gọi đến đường dây tư vấn, giảm áp lực cho tổng đài viên và giúp người dân tiếp cận đúng kênh hỗ trợ nhanh hơn.
Những sáng kiến này cho thấy AI không chỉ là nguyên nhân gây quá tải mà còn là một phần của giải pháp. Thách thức tại Australia cũng xuất hiện ở nhiều quốc gia khác. Nghiên cứu của Anand Shah (MIT) và Joshua Levy (USC) vào tháng 5 cho thấy việc sử dụng AI trong các vụ kiện dân sự tại tòa án liên bang Mỹ đang tạo thêm gánh nặng cho hệ thống tư pháp. AI làm giảm chi phí và công sức chuẩn bị hồ sơ, thúc đẩy nhiều người tham gia tố tụng hơn, nhưng cũng khiến các cơ quan xét xử phải dành nhiều thời gian và nguồn lực hơn.
Shah và Levy đề xuất nới lỏng các quy định hạn chế thẩm phán liên bang sử dụng AI, lập luận rằng nếu AI giúp người dân nâng cao năng suất, thì thẩm phán cũng nên được tận dụng công nghệ tương tự để cải thiện hiệu quả làm việc.
Rủi ro từ AI trong pháp lý
Mặc dù AI là giải pháp tiềm năng, nó vẫn đi kèm rủi ro đáng kể. Nhiều trường hợp luật sư nộp tài liệu chứa các vụ án hoặc tiền lệ pháp lý không tồn tại, do hiện tượng "ảo giác AI" (AI hallucination), khi mô hình ngôn ngữ tạo ra thông tin sai lệch. Điều này đặt ra câu hỏi về độ tin cậy của AI trong môi trường pháp lý, nơi độ chính xác của từng chi tiết ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả xét xử.
Để hạn chế rủi ro, các công ty công nghệ pháp lý như Harvey đang hợp tác với cơ sở dữ liệu LexisNexis để kiểm soát nguồn dữ liệu mà AI được phép truy cập, giảm nguy cơ tạo ra nội dung thiếu chính xác.
Sự gia tăng hồ sơ hỗ trợ bởi AI tạo ra thách thức cho ngành pháp lý. Một mặt, công nghệ giúp nhiều người tiếp cận cơ chế giải quyết tranh chấp dễ dàng hơn. Mặt khác, nó khiến các cơ quan quản lý và xét xử chịu áp lực lớn hơn. Tại Australia, Ủy ban Công bằng Lao động chọn cách thích nghi: khi AI giúp người dân tạo nhiều hồ sơ hơn, cơ quan này cũng dùng AI để xử lý nhanh hơn. Cuộc chạy đua giữa khối lượng công việc và năng lực xử lý có thể mới chỉ bắt đầu, nhưng một điều rõ ràng: trong kỷ nguyên AI, công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn trở thành phần không thể thiếu trong bộ máy thực thi công lý.
