Nghị Định Mới Tăng Cường Quản Lý Quỹ Xã Hội Và Quỹ Từ Thiện
Chính phủ vừa ban hành Nghị định 03/2026, quy định chi tiết về tổ chức và hoạt động của các quỹ xã hội và quỹ từ thiện. Văn bản pháp lý này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1 tháng 3 năm 2026, mang đến nhiều thay đổi quan trọng nhằm nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong lĩnh vực này.
Yêu Cầu Công Khai Toàn Diện: Từ Đầu Vào Đến Đầu Ra
Nghị định 03/2026 đặt ra 13 nhóm nghĩa vụ bắt buộc mà các quỹ xã hội và quỹ từ thiện phải tuân thủ nghiêm ngặt. Một trong những điểm mới nổi bật là yêu cầu công khai toàn diện cả "đầu vào" và "đầu ra". Cụ thể, hàng năm, trước ngày 31 tháng 3, các quỹ phải công bố công khai trên phương tiện thông tin đại chúng về các khoản đóng góp, tài sản đã tiếp nhận, cùng với kết quả sử dụng chi tiết.
Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, thuộc Đoàn luật sư Thành phố Hà Nội, nhận định: "Việc mở rộng phạm vi trách nhiệm công khai để bao gồm cả 'kết quả sử dụng' là một bước tiến quan trọng. Điều này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy tính minh bạch, cho phép cộng đồng giám sát hiệu quả hơn về nguồn lực đóng góp và cách thức chúng được phân bổ."
Thông qua quy định này, công chúng có thể theo dõi rõ ràng khối lượng tài sản đóng góp cho quỹ, cũng như việc tài sản đó được sử dụng vào mục đích gì, với số lượng bao nhiêu, và cho đối tượng nào. Đây là sự điều chỉnh cần thiết trong bối cảnh hoạt động tiếp nhận và sử dụng nguồn lực xã hội ngày càng phổ biến, nhưng cũng không ít lần gây ra những tranh cãi và lùm xùm.
Nghiêm Cấm Các Hành Vi Sai Phạm
Nghị định cũng quy định rõ ràng các hành vi bị nghiêm cấm đối với quỹ xã hội và quỹ từ thiện, bao gồm:
- Lợi dụng việc thành lập và hoạt động của quỹ để tư lợi cá nhân hoặc thực hiện các hành vi gian dối.
- Sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, tham gia vào các hoạt động rửa tiền, tài trợ khủng bố, hoặc bất kỳ hành vi trái pháp luật nào khác.
- Làm giả, tẩy xóa, chuyển nhượng, cho thuê, cho mượn, cầm cố, hoặc thế chấp giấy phép thành lập quỹ dưới mọi hình thức.
- Nhận tiền gửi, cho vay, hoặc góp vốn đầu tư, nhằm đảm bảo quỹ hoạt động đúng mục đích phi lợi nhuận.
Ngoài ra, hội đồng quản lý và giám đốc quỹ có trách nhiệm công khai tình hình tài sản và tài chính hàng quý và hàng năm. Nội dung công khai phải bao gồm danh sách chi tiết về các khoản đóng góp bằng tiền hoặc hiện vật từ tổ chức, cá nhân, cũng như danh sách những người nhận hỗ trợ từ quỹ.
Quy Định Chi Tiết Về Hoạt Động Tài Trợ
Theo Nghị định 03/2026, các quỹ hoạt động trong lĩnh vực cụ thể phải chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền tương ứng. Quỹ chỉ được thực hiện tài trợ và hỗ trợ trong phạm vi hoạt động theo điều lệ đã đăng ký, trừ các trường hợp khẩn cấp như thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, hoặc sự cố nghiêm trọng theo quy định pháp luật.
Đối với những quỹ được thành lập từ nguồn tài sản hiến tặng hoặc theo di chúc mà không tổ chức quyên góp hay nhận tài trợ bổ sung, hàng năm phải dành tối thiểu 5% tổng số tài sản để tài trợ cho các chương trình, dự án phù hợp với tôn chỉ và mục đích hoạt động của mình.
Quỹ cũng phải thực hiện tài trợ đúng theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức đã ủy quyền, đảm bảo phù hợp với tôn chỉ, mục đích đã đề ra. Việc báo cáo tài chính, quyết toán quỹ, và kết luận kiểm toán (nếu có) phải được công khai trên phương tiện thông tin đại chúng hàng năm, tuân thủ các quy định hiện hành về kế toán và báo cáo tài chính.
Với những quy định chặt chẽ này, Nghị định 03/2026 được đánh giá là một biện pháp kịp thời và cần thiết để siết chặt công tác quản lý, tăng cường trách nhiệm giải trình, và xây dựng niềm tin trong cộng đồng đối với các quỹ xã hội và quỹ từ thiện tại Việt Nam.
