Nghị Định 109/2026 Gây Tranh Cãi Về Quyền Xử Phạt Luật Sư
Theo Nghị định 109 năm 2026, có hiệu lực từ ngày 18.5, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã được trao quyền phạt tiền lên đến 25 triệu đồng đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, bao gồm cả luật sư. Đáng chú ý, nghị định này còn cho phép chủ tịch cấp xã áp dụng các biện pháp như đình chỉ hoạt động có thời hạn, hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, giấy đăng ký hành nghề. Tuy nhiên, Nghị định 109/2026 đang đối mặt với nhiều ý kiến phản biện từ các chuyên gia, cho rằng nó không phù hợp với luật Luật sư và Nghị định 121 năm 2025.
Phản Ứng Từ Giới Luật Sư
Luật sư Bùi Quang Nghiêm, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, nhận định rằng Nghị định 109/2026 bộc lộ nhiều bất cập về kỹ thuật lập pháp, tính xác định của hành vi vi phạm và sự tương thích với mô hình quản lý nghề luật sư theo luật Luật sư. Ông nhấn mạnh rằng nghề luật sư có địa vị pháp lý đặc thù, yêu cầu không chỉ chứng chỉ hành nghề mà còn phải gia nhập đoàn luật sư. Quản lý hành nghề luật sư theo luật Luật sư dựa trên nguyên tắc kết hợp giữa quản lý nhà nước và tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp.
Luật sư Nghiêm cho biết, luật Luật sư quy định rõ việc xử lý vi phạm của luật sư bao gồm kỷ luật từ tổ chức nghề nghiệp, xử phạt hành chính, hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu cần. Luật này giao trách nhiệm quản lý nhà nước cho Chính phủ, Bộ Tư pháp, UBND cấp tỉnh và Sở Tư pháp, với thẩm quyền thu hồi chứng chỉ hành nghề thuộc về Bộ trưởng Bộ Tư pháp và hiện nay là Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Do đó, việc điều 84 Nghị định 109/2026 trao quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã phạt luật sư và tước chứng chỉ hành nghề được xem là "vượt quá tinh thần và nội dung của luật Luật sư hiện hành".
Ông nhấn mạnh: "Luật sư cũng như các nghề nghiệp khác trong xã hội, không thể đứng ngoài trách nhiệm pháp lý. Tuy nhiên, cần cân nhắc kỹ Nghị định 109/2026 để tránh làm suy giảm tính độc lập nghề nghiệp và tránh tạo cảm nhận rằng vị thế pháp lý của nghề luật sư bị hành chính hóa."
Lo Ngại Về Tính Độc Lập Nghề Nghiệp
Luật sư Trương Xuân Tám, ủy viên Ban Thường vụ, Chủ nhiệm Ủy ban giám sát, hỗ trợ luật sư của Liên đoàn Luật sư Việt Nam, cũng bày tỏ quan ngại về Nghị định 109/2026. Ông cho rằng nghị định này không chỉ có vấn đề về kỹ thuật lập pháp mà còn về tư duy quản lý, cần được xem xét lại. Để bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước và giữ được sự độc lập - yếu tố cốt lõi của nghề luật sư, ông đề nghị tạm dừng hiệu lực thi hành các quy định liên quan đến việc giao UBND cấp xã xử phạt luật sư và tổ chức đánh giá tác động toàn diện.
Ông Tám nói: "Nghề luật sư gắn liền với chức năng bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người. Luật sư không phải là một chủ thể hành chính thông thường để có thể áp dụng cơ chế quản lý từ dưới lên theo kiểu hành chính hóa." Ông cũng chỉ ra rằng quy định này có thể làm xáo trộn cơ chế tự quản đã được thiết lập trong nghề luật sư, dẫn đến nguy cơ xử lý trùng lặp và thiếu nhất quán.
Mâu Thuẫn Với Quy Định Hiện Hành
Luật sư Lê Văn Hoan, Đoàn luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, phân tích rằng theo luật Luật sư và Nghị định 121/2025, việc tước chứng chỉ hành nghề luật sư không được quy định cụ thể về thời gian, nhưng nếu bị "tước có thời hạn", thì đương nhiên bị thu hồi chứng chỉ. Ông cho rằng việc tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề, một biện pháp xử phạt hành chính, thực chất là cơ sở để chấm dứt việc hành nghề của luật sư.
Ông Hoan cũng nhắc lại rằng Nghị định 121/2025, theo tinh thần Nghị quyết 190/2025 của Quốc hội, đã chuyển giao thẩm quyền thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp xuống Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Tuy nhiên, điều 84 Nghị định 109/2026 lại trao quyền này cho Chủ tịch UBND cấp xã, gây ra sự bất hợp lý và thiếu tương thích với luật Luật sư và Nghị định 121/2025.
Tóm lại, Nghị định 109/2026 đang đặt ra những thách thức lớn về mặt pháp lý và nghề nghiệp, đòi hỏi sự điều chỉnh để bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tôn trọng tính độc lập của nghề luật sư trong nhà nước pháp quyền.
