Ngày 2/6, Nga thực hiện cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và siêu vượt âm quy mô lớn nhất trong năm. Chỉ hai tuần sau, ngày 15/6, Moscow gần như vượt qua kỷ lục đó. Các cuộc tấn công cho thấy một sự thay đổi chiến thuật rõ rệt: Điện Kremlin đang hoàn thiện mô hình tấn công mới vào các thành phố của Ukraine, dựa vào các loạt tên lửa đạn đạo và siêu vượt âm tập trung để gây thiệt hại tối đa, trong bối cảnh Ukraine đối mặt với tình trạng thiếu hụt ngày càng tăng các tên lửa đánh chặn Patriot.
Chiến thuật mới: tập trung hỏa lực vào một mục tiêu
Cả hai cuộc tấn công quy mô lớn trong tháng 6 đều theo một mô hình tương tự. Nga đã phóng hơn 600 máy bay không người lái (UAV) và khoảng 70 tên lửa, chủ yếu nhắm vào thủ đô Kiev. Cuộc tấn công ngày 2/6 đánh dấu lần đầu tiên Nga sử dụng đồng thời số lượng tên lửa Zircon lớn nhất trong suốt cuộc xung đột, với 8 tên lửa được phóng trong một đợt duy nhất. Hai tuần sau, Nga lại dùng tên lửa Zircon cùng với tối đa 19 tên lửa đạn đạo tấn công Kiev.
Đại tá Yurii Ihnat, người đứng đầu Cục Truyền thông của Không quân Ukraine, cho biết: “Họ chọn một mục tiêu - Kiev, Odessa, Dnipro, hoặc một thành phố ở miền tây Ukraine - và tấn công mục tiêu đó bằng tất cả các loại vũ khí hiện có cùng một lúc”. Theo ông, Nga ngày càng kết hợp nhiều UAV Shahed, mồi nhử Gerbera và Parodiya, cùng với tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình, tên lửa chống hạm và các mối đe dọa trên không khác.
Chuyển dịch từ tên lửa hành trình sang tên lửa đạn đạo
Chuyên gia hàng không Kostiantyn Kryvolap nhận định: “Năm 2022, tên lửa hành trình chiếm khoảng 70-80% các cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga, trong khi tên lửa đạn đạo đóng vai trò nhỏ hơn nhiều. Hiện tại điều đó đã thay đổi, và Nga đang đặt tất cả hy vọng vào tên lửa đạn đạo. Tên lửa hành trình đã biến đổi từ một phương tiện tấn công thành một công cụ làm suy yếu hệ thống phòng không”.
Sản lượng tên lửa đạn đạo Iskander-M của Nga hiện ổn định ở mức khoảng 55-60 tên lửa mỗi tháng. Theo cơ quan tình báo quân sự Ukraine (HUR), năm 2026 Moscow dự kiến sản xuất tới 700 tên lửa 9M723 Iskander-M, gần bằng năm ngoái. Ông Kryvolap cho biết sản lượng đã tăng từ 20-30 tên lửa mỗi tháng vào năm 2022 lên khoảng 60 tên lửa hiện nay, và các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở sản xuất tên lửa Nga chỉ tạm thời làm giảm sản lượng 25-40%.
Vì sao Nga tăng cường tên lửa đạn đạo?
Đại tá Ihnat lý giải việc gia tăng sử dụng tên lửa đạn đạo phản ánh Ukraine đã hiệu quả hơn trong đối phó với UAV Nga. Theo Bộ Quốc phòng Ukraine, tỷ lệ đánh chặn UAV hiện lên tới gần 90%, có ngày đạt 92-95%. Ngày 1/4, Nga phóng 700 UAV, gần 92% bị đánh chặn. Trong khi đó, tỷ lệ đánh chặn tên lửa thấp hơn nhiều: tháng 4 Ukraine đánh chặn hơn 63% tên lửa hành trình và đạn đạo, tháng 5 giảm xuống chỉ còn hơn 53%.
“Nga thấy rằng chúng ta đã thích nghi với máy bay không người lái, vì vậy họ cũng đang thích nghi. Chiến lược vẫn như cũ: làm quá tải hệ thống phòng không của Ukraine bằng nhiều phương tiện tấn công khác nhau và tăng khả năng một số trong đó bắn trúng mục tiêu”, ông Ihnat nói. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh UAV vẫn là vũ khí tấn công chủ lực của Nga.
Thách thức đánh chặn tên lửa đạn đạo
Tên lửa đạn đạo đặc biệt khó đánh chặn đối với hệ thống phòng không Ukraine. Không giống UAV và hầu hết tên lửa hành trình, chúng chỉ có thể bị đánh chặn hiệu quả bởi các hệ thống Patriot do Mỹ sản xuất. Ukraine thừa nhận thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa đánh chặn chống tên lửa đạn đạo và phụ thuộc nhiều vào nguồn cung phương Tây. “Sau mỗi đợt tấn công quy mô lớn, chúng tôi ngay lập tức phải trông chờ vào các đối tác của mình để có được lô tên lửa tiếp theo nhằm đẩy lùi cuộc tấn công tiếp theo”, ông Ihnat nói.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky sau vụ tấn công ngày 15/6 tiết lộ Ukraine đã sử dụng lô tên lửa đánh chặn Patriot mới được chuyển giao. Một phi công Không quân Ukraine cho biết việc đánh chặn tên lửa đạn đạo trở nên “vô cùng khó khăn” do thiếu tên lửa đánh chặn Patriot. Phương pháp thay thế dùng tác chiến điện tử để làm gián đoạn dẫn đường có thể khiến tên lửa bắn trượt mục tiêu, nhưng chúng vẫn rơi xuống thành phố, không phải giải pháp thích hợp.
