Một đường dây tái chế pin ô tô điện cũ thành pin xe máy điện vừa bị phanh phui tại Trung Quốc, thu hút sự chú ý của dư luận tại thị trường xe điện lớn nhất thế giới.
Chợ đen pin xe điện
Tại Trung Quốc, nhiều bộ pin xe điện hết vòng đời bị tuồn ra khỏi hệ thống tái chế chính thức để đi vào các mạng lưới lắp ráp trái phép. Một phóng sự điều tra của đài CCTV cho thấy những bộ pin này được tái chế thành các cụm pin 60V và 72V, vượt ngưỡng 48V theo tiêu chuẩn quốc gia dành cho xe hai bánh chạy điện.
Mạng lưới phân phối ngầm
Mạng lưới phân phối song song này nhắm vào hệ sinh thái công nghiệp được theo dõi qua logistics quốc gia. Dữ liệu ngành cho thấy lĩnh vực tái chế pin tại Trung Quốc có quy mô khoảng 527,32 tỷ nhân dân tệ (78 tỷ USD). Sau khi nhận khiếu nại, các cơ quan chức năng đang phối hợp xử lý.
Các trung tâm phân phối ngầm thu phí cải tạo khoảng 20 nhân dân tệ (khoảng 78.000 đồng) để can thiệp vào hệ thống dây điện nguyên bản, vô hiệu hóa các cơ chế bảo vệ như chống quá dòng, quá sạc và đoản mạch.
Hoạt động tái chế tại các xưởng thủ công không tuân theo quy trình chuẩn, dẫn đến sự thiếu đồng nhất giữa các cell pin, làm suy giảm độ an toàn và tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ.
Để né tránh kiểm tra, các đơn vị vận hành mạng lưới đổi pin ngụy trang thiết bị cho xe đạp điện bằng cách dán nhãn tủ sạc là hạ tầng chuyên dụng cho xe máy điện.
Các cơ sở sản xuất tại Guangxi Hongsheng New Energy và Wuhan Wangzhongle Power vẫn duy trì dây chuyền lắp ráp pin dung lượng lớn không được cấp phép. Shenzhen Zhongtou New Energy thậm chí duy trì trung tâm logistics biệt lập tại khu vực miền núi để tránh bị theo dõi.
Vì sao pin xe điện "hết đát" được tuồn ra chợ đen?
Tái chế chính thức phải tuân thủ quy định chặt chẽ về vận chuyển, kiểm định, tháo dỡ an toàn, xử lý môi trường và truy xuất nguồn gốc, nên lợi nhuận thấp hơn so với bán cho chợ đen. Pin tái chế bất hợp pháp, còn gọi là "pin thu hồi", được nhiều tài xế giao hàng ưa chuộng vì giá rẻ và phạm vi hoạt động dài hơn.
Theo News18a, khoảng 80% xe năng lượng mới hết vòng đời được đưa đến cơ sở tháo dỡ đã không còn pin, do pin bị thu gom và bán qua kênh phi chính thức. Lợi nhuận từ mỗi bộ pin có thể đạt từ vài nghìn đến hơn chục nghìn nhân dân tệ.
Tại các cơ sở lắp ráp không được chứng nhận như nhà máy pin Qingmiao, sản lượng tăng gấp 2-3 lần. Biên lợi nhuận hấp dẫn trong mùa cao điểm giao hàng thúc đẩy hoạt động lách luật.
Shanghai Huirong Regenerative Energy - doanh nghiệp được MIIT công nhận là đơn vị tái sử dụng pin đạt chuẩn - bị phát hiện chuyển hướng cell pin ô tô sang sản xuất pin không chứng nhận cho xe hai bánh. Các tiêu chuẩn công nghiệp nghiêm cấm việc sử dụng mô-đun pin ô tô đã qua sử dụng cho xe hai bánh do nguy cơ mất ổn định nhiệt.
Dữ liệu chính thức cho thấy khoảng 33% vụ cháy xe đạp điện có nguyên nhân từ cải tạo trái phép hệ thống điện, và khoảng 80% bộ pin liên quan đến các vụ cháy này có nguồn gốc từ pin xe điện đã qua sử dụng.
Siết quản lý pin xe điện bằng mã định danh
Để ngăn chặn vòng tuần hoàn bất hợp pháp, các cơ quan quản lý Trung Quốc đã triển khai kế hoạch phát triển linh kiện tái chế, áp dụng hệ thống giám sát kỹ thuật số để ổn định thị trường kinh tế tuần hoàn hợp pháp.
Quy định cấp bộ có hiệu lực từ ngày 1/4 thiết lập nền tảng truy xuất nguồn gốc toàn quốc, mỗi bộ pin sản xuất mới được gắn mã nhận diện kỹ thuật số duy nhất trong suốt vòng đời.
Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc đang xây dựng nền tảng thông tin quốc gia để theo dõi toàn bộ vòng đời pin xe năng lượng mới, từ sản xuất, bán hàng, sửa chữa, thay thế, tháo dỡ, tái chế đến tái sử dụng. Mỗi bộ pin phải được gắn mã định danh theo tiêu chuẩn quốc gia GB/T 34014.
Quy định cấm rõ ràng việc tái sử dụng mô-đun pin ô tô đã hết vòng đời vào phân khúc xe đạp điện dành cho người tiêu dùng. Theo dự báo, thị trường tái chế và tái sử dụng pin được quản lý chính thức có thể đạt 1.892,95 tỷ nhân dân tệ (280 tỷ USD) vào năm 2030.
