Khép lại một cuộc hôn nhân không đồng nghĩa với việc chấm dứt mọi tranh chấp. Sau bản án ly hôn, nhiều người phải đối mặt với những cuộc chiến pháp lý kéo dài về tài sản, đặc biệt khi khối tài sản chung lên tới hàng nghìn tỉ đồng. Từ các vụ án nổi tiếng đến những tranh chấp thầm lặng, việc phân chia tài sản sau ly hôn chưa bao giờ là đơn giản.
Khối tài sản ngàn tỉ và cuộc ly hôn gây chú ý nhất Việt Nam
Trong số các vụ án hôn nhân từng được xét xử tại Việt Nam, vụ ly hôn giữa ông V. và bà T. được xem là một trong những tranh chấp tài sản lớn nhất, thu hút sự quan tâm của dư luận trong nhiều năm. Năm 2015, bà T. nộp đơn xin ly hôn đơn phương. Suốt nhiều năm sau đó, vụ án trải qua 10 lần hòa giải nhưng bất thành. Không chỉ là tranh chấp về quan hệ hôn nhân, hai bên còn bất đồng sâu sắc trong việc phân chia khối tài sản hàng nghìn tỉ đồng gắn với hệ thống doanh nghiệp. Sau phiên sơ thẩm năm 2019, vụ ly hôn ngàn tỉ này kéo dài thêm nhiều năm. Tưởng chừng vụ việc đã khép lại thì đầu năm 2022, Viện trưởng Viện KSND tối cao tiếp tục có quyết định kháng nghị đối với phần chia tài sản. Theo cơ quan kiểm sát, quá trình giải quyết vụ án còn nhiều vấn đề cần xem xét như việc sử dụng kết quả định giá đã hết hiệu lực, căn cứ xác định giá trị doanh nghiệp chưa đầy đủ cũng như tỷ lệ phân chia tài sản giữa hai bên còn nhiều điểm cần đánh giá lại.
Theo đuổi vụ kiện vì hàng chục bất động sản
Nếu vụ ly hôn giữa ông V. và bà T. là cuộc tranh chấp về quyền quản trị doanh nghiệp và khối tài sản hàng ngàn tỉ đồng thì vụ kiện giữa doanh nhân A. và siêu mẫu T. lại cho thấy một dạng tranh chấp khác: tài sản được hình thành trong thời kỳ hôn nhân nhưng đứng tên một người. Ông A. và bà B. kết hôn tại Mỹ và có 2 con chung. Sau khi ly hôn tại bang California (Mỹ), tưởng rằng mọi quan hệ pháp lý giữa 2 người đã khép lại, nhưng 2 năm sau, ông A. khởi kiện tại Việt Nam, yêu cầu vợ cũ hoàn trả 39 loại tài sản gồm cổ phần doanh nghiệp, ô tô, biệt thự, căn hộ và nhiều bất động sản có giá trị lớn tại Việt Nam. Theo ông A., phần lớn số tài sản này được hình thành từ tiền do ông chuyển về Việt Nam trong thời kỳ hôn nhân. Vì mang quốc tịch Mỹ nên việc đứng tên sở hữu bất động sản gặp nhiều hạn chế, ông để bà T. đứng tên giúp. Trong khi đó, phía bà T. cho rằng đây đều là tài sản chung của vợ chồng được tạo lập trong thời kỳ hôn nhân nên phải được chia theo quy định của pháp luật. Suốt hơn 13 năm giải quyết vụ án, tòa án nhiều lần tiến hành hòa giải, đối chất, thu thập chứng cứ và xác minh nguồn gốc từng tài sản. Không chỉ các đương sự, nhiều cá nhân, tổ chức liên quan cũng được triệu tập để làm rõ quá trình hình thành, chuyển nhượng và quản lý tài sản. Ở cấp phúc thẩm, HĐXX quyết định chia đôi giá trị 15 tài sản cho các bên, đồng thời bác một số yêu cầu của cả nguyên đơn và bị đơn do không đủ căn cứ chứng minh hoặc vượt quá phạm vi yêu cầu khởi kiện. Đối với một số biệt thự đã được chuyển nhượng từ nhiều năm trước, tòa án cho rằng không còn cơ sở để xem xét trong cùng vụ án, các bên có quyền khởi kiện bằng vụ án khác nếu phát sinh tranh chấp.
Chia tài sản không đơn thuần là 'chia đôi'
Hai vụ án với những hoàn cảnh khác nhau nhưng đều phản ánh một thực tế: tranh chấp tài sản sau ly hôn luôn là một trong những nội dung phức tạp nhất của các vụ án hôn nhân và gia đình. Luật sư Huỳnh Trọng Nghĩa, Đoàn luật sư TP.HCM cho rằng, theo luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, nguyên tắc chung là tài sản chung của vợ chồng được chia đôi, nhưng việc chia không hoàn toàn máy móc theo tỷ lệ 50/50. Khi giải quyết vụ án, tòa án còn xem xét nhiều yếu tố như hoàn cảnh của mỗi bên, công sức đóng góp trong việc tạo lập và duy trì khối tài sản chung, lỗi của mỗi bên trong việc làm cho hôn nhân đổ vỡ, cũng như nhu cầu bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh nếu tài sản đang được sử dụng để tạo ra nguồn thu nhập. Đối với tài sản riêng, người nào chứng minh được tài sản thuộc quyền sở hữu riêng của mình thì được tiếp tục sở hữu. Ngược lại, nếu không chứng minh được, tài sản có thể được xem là tài sản chung và được phân chia theo quy định của pháp luật.
Thực tiễn xét xử cũng cho thấy, việc một người đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cổ phần doanh nghiệp hay tài khoản ngân hàng không đồng nghĩa người đó là chủ sở hữu duy nhất. Trong nhiều trường hợp, tài sản đứng tên một người nhưng được hình thành trong thời kỳ hôn nhân từ công sức đóng góp của cả hai thì vẫn có thể được xác định là tài sản chung. Chính vì vậy, nhiều vụ án ly hôn kéo dài nhiều năm không phải vì các bên không đồng ý chấm dứt hôn nhân, mà bởi mỗi bên đều phải thu thập, chứng minh nguồn gốc tài sản, giá trị tài sản và công sức đóng góp của mình. Với những khối tài sản lớn hoặc liên quan đến doanh nghiệp, việc định giá, giám định và xác minh chứng cứ càng trở nên phức tạp, khiến quá trình giải quyết vụ án kéo dài.
Bài học từ những cuộc chiến pháp lý
Khép lại một cuộc hôn nhân chưa chắc đã khép lại mọi tranh chấp. Sau bản án ly hôn, con người có thể bắt đầu một cuộc sống mới, nhưng những tranh chấp về tài sản đôi khi vẫn tiếp tục trong nhiều năm sau đó. Điều đó cũng cho thấy, bên cạnh tình cảm, sự minh bạch trong quản lý tài sản và ý thức tôn trọng quyền lợi của nhau ngay từ khi hôn nhân còn tồn tại là yếu tố quan trọng để hạn chế những cuộc đối đầu kéo dài trước tòa. Theo luật sư Huỳnh Trọng Nghĩa, việc hiểu rõ các quy định pháp luật về tài sản chung, tài sản riêng và các yếu tố tác động đến việc phân chia sẽ giúp các cặp vợ chồng chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình, đồng thời giảm thiểu những tranh chấp không đáng có.
