Ghi nhận những ý kiến tâm huyết của các chuyên gia và nhà khoa học, Phó chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQ VN) Cao Xuân Thạo khẳng định cơ quan này sẽ tiếp thu một cách nghiêm túc và trách nhiệm. Đồng thời, ông đề nghị Ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội (thuộc Ủy ban T.Ư MTTQ VN) sớm chuẩn bị báo cáo phản biện, kịp thời gửi tới Bộ Tư pháp nhằm góp phần hoàn thiện hai dự thảo luật. Ông cũng nhấn mạnh rằng những tiếng nói tại hội thảo cần phải đến được với những người tham mưu, chủ trì các dự án luật.
Dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi)
Theo đại diện Bộ Tư pháp, dự thảo luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) gồm 5 chương với 49 điều, tăng 8 điều so với Luật năm 2012. Nội dung sửa đổi tập trung vào việc hoàn thiện quy định về phạm vi điều chỉnh, quyền và nghĩa vụ của công dân trong tiếp cận pháp luật; xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; đổi mới các hình thức phổ biến pháp luật phù hợp với môi trường số và thực tiễn triển khai hiện nay.
Giáo sư-Tiến sĩ Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, đề nghị việc sửa đổi luật lần này cần làm rõ vai trò, trách nhiệm chủ đạo của nhà nước, vai trò của các tổ chức xã hội. Ông cũng cho rằng cần đề cao vai trò và chuyển một số nhiệm vụ phổ biến giáo dục pháp luật từ cơ quan nhà nước sang MTTQ VN và các thành viên để phù hợp với xu thế đổi mới quản trị quốc gia hiện nay.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Pha, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Ủy ban T.Ư MTTQ VN, nhận định các quy định trong dự thảo đã tạo ra khung pháp lý cơ bản tốt hơn so với luật cũ, nhưng chưa đủ để phát huy đầy đủ và toàn diện vai trò của MTTQ và các tổ chức thành viên trong tình hình mới. Theo ông, tình hình mới đòi hỏi Mặt trận phải là lực lượng định hướng dư luận trên không gian mạng, nhưng dự thảo chưa trao "vũ khí pháp lý" đủ mạnh cho Mặt trận.
Bên cạnh đó, ông Pha chỉ ra rằng dự án luật còn thiếu cơ chế ràng buộc trách nhiệm của cơ quan nhà nước đối với Mặt trận. Quy định hiện tại chủ yếu nhấn mạnh trách nhiệm của Mặt trận phải phối hợp, nhưng chưa quy định chặt chẽ chế tài hoặc trách nhiệm của các cơ quan chính quyền trong việc phải chủ động cung cấp thông tin, tài liệu pháp luật và tạo điều kiện cho Mặt trận hoạt động. Để đưa luật vào cuộc sống một cách hiệu quả, cần chuyển dịch từ tư duy "quản lý nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật" sang tư duy "huy động xã hội, trong đó Mặt trận làm nòng cốt có sự hỗ trợ của nhà nước".
Ông Nguyễn Quang Huân, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban T.Ư MTTQ VN, Phó chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Khoa học-Công nghệ và chuyển đổi số, đề nghị phải xây dựng pháp luật theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, dễ thực hiện, thân thiện với người dân và doanh nghiệp. Theo ông Huân: "Điều 3 cần sửa đổi theo hướng làm rõ hơn quyền được tiếp cận và thụ hưởng phổ biến, giáo dục pháp luật của mọi đối tượng trong xã hội, tránh bỏ sót nhóm đối tượng đông đảo là người trẻ bị đứng ngoài quá trình phổ biến, giáo dục pháp luật".
Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi)
Về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), dự thảo được kết cấu gồm 5 chương, 35 điều, tăng 2 điều so với Luật năm 2013. Tiến sĩ Nguyễn Văn Pha đề nghị cần quy định rõ quy trình, thời hạn để Ủy ban nhân dân và Mặt trận cùng cho ý kiến khi giải quyết vấn đề phát sinh như thay thế hòa giải viên, tránh tình trạng chuyển giao trách nhiệm qua lại. Đồng thời, ông đề nghị MTTQ cấp xã được phân bổ phần kinh phí độc lập phục vụ riêng cho hoạt động giám sát và tổ chức hòa giải ở cơ sở, không phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn chi chung của Ủy ban nhân dân.
Ông Pha cũng đề xuất không để trưởng ban Mặt trận kiêm nhiệm tổ trưởng hòa giải để làm tốt vai trò từng nhiệm vụ. Cần có cơ chế bắt buộc hoặc khuyến khích sự tham gia của Hội luật gia, Đoàn luật sư với tư cách thành viên Mặt trận tham gia hỗ trợ trực tuyến và trực tiếp cho các tổ hòa giải khi gặp vụ việc phức tạp. Cũng theo Tiến sĩ Pha, mức thù lao hiện nay chỉ mang tính tượng trưng, rất khó giữ chân những người có trình độ. Đồng quan điểm, ông Nguyễn Tiến Dĩnh, Ủy viên Ủy ban T.Ư MTTQ VN, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, đề nghị cần có quy định về việc nhà nước đảm bảo kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở thay vì chỉ "hỗ trợ" như hiện nay.
Từ cơ sở, ông Trần Anh Hòa, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng ban Công tác Mặt trận phường Đống Đa (Hà Nội), đề xuất thay thế thủ tục bầu hòa giải viên bằng hình thức hiệp thương lựa chọn. Ban Công tác Mặt trận chủ trì phối hợp với các tổ chức thành viên lựa chọn, lập danh sách người đủ điều kiện, tiêu chuẩn làm hòa giải viên; thống nhất với tổ trưởng dân phố, trưởng thôn để đề nghị chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định công nhận thay vì quy trình bầu gây tốn kém, lãng phí, đối phó như hiện nay.
