Dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi: Bước đột phá trong phân quyền cho Thủ đô
Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) đang được hoàn thiện với tinh thần xuyên suốt: “Trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”. Dự kiến, dự án sẽ được trình Quốc hội xem xét và thông qua tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI khai mạc vào tháng 4/2026. Thay vì quy định chi tiết, dự thảo luật này nhằm tăng cường tính chủ động, sáng tạo, tự chủ và tự chịu trách nhiệm của chính quyền thành phố Hà Nội.
Phân quyền toàn diện với 174 thẩm quyền
Chính phủ đã thống nhất cơ bản và giao Bộ Tư pháp hoàn thiện dự án Luật với khoảng 174 thẩm quyền được chuyển từ Trung ương về Hà Nội. Cụ thể:
- 107 thẩm quyền giao cho Hội đồng nhân dân thành phố.
- 59 quyền giao cho Ủy ban nhân dân thành phố.
- 8 quyền giao cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố.
Các lĩnh vực trọng tâm được phân quyền bao gồm: Tài chính ngân sách, đất đai, đầu tư, và thí điểm mô hình mới chưa có quy định pháp luật hiện hành. Đặc biệt, dự thảo nhấn mạnh việc phân quyền mạnh mẽ về tổ chức bộ máy và công vụ.
Thẩm quyền cụ thể cho Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân
Hội đồng nhân dân thành phố sẽ được trao thẩm quyền quyết định số lượng, thành lập, tổ chức lại, giải thể cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân thành phố và cấp xã. Ngoài ra, họ có quyền quyết định thay đổi tên gọi, điều chỉnh chức năng, thí điểm mô hình quản trị mới, và phân quyền về tỷ lệ đại biểu chuyên trách, số lượng ban, tiêu chí đại biểu cấp xã, cơ cấu ủy viên Ủy ban nhân dân.
Ủy ban nhân dân thành phố được quyền thành lập đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của Hội đồng nhân dân, quy định chính sách hành chính số, công vụ số, cơ chế dân chủ cơ sở, khoán việc, và phát huy tự quản thôn, tổ dân phố.
Hà Nội: Trung tâm dẫn dắt với cơ chế chủ động
Hà Nội không chỉ là trung tâm kinh tế lớn mà còn phải giữ vai trò dẫn dắt sự phát triển của cả nước, với mục tiêu tiên phong trong các lĩnh vực như kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế, và phát triển đô thị. Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Vũ Đại Thắng, thành phố đề nghị được trao cơ chế chủ động hơn để ban hành quy định thí điểm các mô hình mới, đặc biệt là những mô hình chưa được quy định cụ thể trong hệ thống pháp luật hiện hành.
Một ví dụ điển hình là mô hình “đô thị trong đô thị” mà thành phố đang nghiên cứu trong quy hoạch dài hạn. Mô hình này tích hợp nhà ở xã hội, nhà ở thương mại, nhà ở công vụ cùng các thiết chế an sinh và tạo sinh kế cho người dân. Tuy nhiên, theo quy định hiện hành của Luật Xây dựng và các luật liên quan, chưa có cơ sở pháp lý rõ ràng cho mô hình này. “Nếu được trao quyền chủ động ban hành quy định phù hợp, Hà Nội sẽ có điều kiện triển khai thí điểm; khi thực hiện hiệu quả có thể nhân rộng ra các địa phương khác”, đồng chí Vũ Đại Thắng nhấn mạnh.
Quan điểm xây dựng và tầm nhìn tương lai
Quan điểm khi xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) là Hà Nội không “xin” tiền hay tỷ lệ phần trăm, mà là xây dựng các cơ chế, chính sách tạo điều kiện để đóng góp nhiều hơn. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng Hà Nội cần hình dung rõ tương lai của mình là phải cạnh tranh toàn cầu, sánh vai với thế giới. Sứ mệnh trước tiên là xác lập tầm nhìn về công nghiệp bán dẫn, công nghiệp AI, và công nghiệp văn hóa.
Đánh giá về mối quan hệ giữa Nghị quyết 79-NQ/TW với Luật Thủ đô (sửa đổi) và Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Phó Giáo sư Trần Đình Thiên nhận định rằng khi Luật Thủ đô và Quy hoạch Thủ đô mới được thông qua, việc đặt vấn đề với Hà Nội phải theo tinh thần mới của kỷ nguyên mới. Đây là quá trình chuyển tiếp không dễ dàng, đòi hỏi năng lực, tầm nhìn, và những dự án đột phá, vì vậy cần chuẩn bị đầy đủ về năng lực và thể chế.
Kiểm soát quyền lực và đổi mới tư duy
Cùng với việc phân quyền tối đa, tạo không gian sáng tạo và tự chịu trách nhiệm cho chính quyền Thủ đô, dự thảo Luật cũng tăng cường kiểm soát quyền lực. Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy nhấn mạnh về yêu cầu đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật. Luật cần tạo điều kiện để thành phố Hà Nội có thể triển khai các sáng kiến, cơ chế, chính sách mới ngay khi xuất hiện, thay vì phải xin ý kiến đối với từng chính sách, từng vấn đề mới. Tuy nhiên, khi giao quyền phải đi kèm với cơ chế kiểm soát và trách nhiệm rõ ràng.
Việc trao quyền và trách nhiệm cho Hà Nội sẽ mở ra “không gian” để thành phố chủ động, đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới. Dự án luật này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy Hà Nội trở thành một trung tâm kinh tế - văn hóa sáng tạo, với năng lực cạnh tranh toàn cầu.
