Luật Thủ đô (sửa đổi): Đột phá phân quyền, trang bị công cụ cho Hà Nội phát triển bền vững
Tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã được thảo luận sớm, ngay sau khi hoàn tất công tác nhân sự. Văn kiện này được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mở đường cho Hà Nội phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới, với tinh thần "Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm".
Bối cảnh cấp thiết và tầm nhìn chiến lược
Theo ông Nguyễn Hữu Chính – Phó Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, Đại biểu HĐND TP. Hà Nội, việc hoàn thiện thể chế cho Thủ đô trở nên cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, với mục tiêu tăng trưởng hai con số và hoàn thành các chiến lược 100 năm. Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính, mà cần trở thành hạt nhân kết nối, động lực tăng trưởng cho cả nước và vươn tầm khu vực.
Ông Chính nhấn mạnh, Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô đã chỉ đạo rõ ràng về việc tạo không gian pháp lý đủ rộng. Luật Thủ đô (sửa đổi) là bước đi kịp thời để thể chế hóa các chủ trương này, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn trong bối cảnh phát triển nhanh và biến động.
Những đột phá căn bản trong dự thảo Luật
Dự thảo Luật lần này tập trung vào đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho Hà Nội, với 192 thẩm quyền từ Trung ương được phân cấp, trong đó 141 thẩm quyền là mới hoàn toàn. Các nội dung phân quyền toàn diện, bao gồm:
- Tổ chức bộ máy và nhân sự: Hà Nội được trao quyền linh hoạt trong tổ chức cơ quan, điều chỉnh chức năng, xác định biên chế và xây dựng cơ chế cán bộ phù hợp.
- Thể chế và chính sách: Thành phố có thể ban hành quy định riêng, chưa có trong hệ thống pháp luật hiện hành, và thí điểm các cơ chế chính sách mới.
- Quy hoạch và quản lý không gian đô thị: Tăng cường tính chủ động trong xây dựng, điều chỉnh quy hoạch.
- Tài chính và đầu tư: Cho phép thành phố giữ lại một phần tăng thu, chủ động quyết định dự án lớn, rút ngắn quy trình và giảm phụ thuộc vào cấp trung gian.
Ông Chính cho biết, dự thảo không chỉ dừng ở phân quyền, mà còn trang bị đầy đủ công cụ và nguồn lực để Hà Nội thực hiện hiệu quả.
Tăng cường tính tự chủ và cơ chế đổi mới
So với Luật Thủ đô năm 2024, dự thảo sửa đổi thể hiện quyết tâm lớn trong tháo gỡ rào cản thể chế. Vai trò của Hội đồng nhân dân thành phố được tăng cường đáng kể, với quyền lựa chọn phương án tối ưu khi có chồng chéo pháp luật, quyết định tổ chức bộ máy cấp dưới, và tăng mức xử phạt để đảm bảo tính răn đe.
Đáng chú ý, dự thảo cho phép Hà Nội thí điểm các cơ chế, chính sách mới, thậm chí khác với quy định hiện hành, giúp thành phố không bỏ lỡ cơ hội trong bối cảnh kinh tế số, giao thông thông minh. Quy định miễn trách nhiệm pháp lý cho cán bộ thực thi đúng quy trình cũng khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm.
Sự gắn kết đồng bộ và tầm nhìn dài hạn
Ông Chính đánh giá cao sự gắn kết giữa Nghị quyết 02-NQ/TW, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Ba văn kiện này tạo thành chỉnh thể thống nhất, từ định hướng chiến lược đến thiết kế thể chế, đặt Hà Nội vào quỹ đạo phát triển dài hạn, thoát khỏi mô hình manh mún, hướng tới tăng trưởng dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo.
Bước tiếp theo và ý nghĩa chiến lược
Sau khi Luật được thông qua, ông Chính nhấn mạnh việc xây dựng hệ sinh thái thể chế đủ mạnh để biến tiềm năng thành hiện thực. Luật Thủ đô (sửa đổi) có thể trở thành "đòn bẩy" thể chế, không chỉ thúc đẩy Hà Nội phát triển bền vững, mà còn cung cấp kinh nghiệm để nhân rộng ra cả nước, khẳng định vai trò dẫn dắt của Thủ đô trong giai đoạn mới.
