Luật Thủ đô Sửa đổi: Bước Ngoặt Phân Quyền và Cơ Hội Phát Triển Hạ Tầng Cho Hà Nội
Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, được ban hành trong bối cảnh Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thách thức và cơ hội. Thành phố đang đối mặt với quy mô đô thị mở rộng nhanh chóng, yêu cầu hội nhập sâu rộng, cùng áp lực ngày càng lớn từ dân số, hạ tầng và môi trường. Luật này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong tư duy phân quyền, khi trao thêm thẩm quyền cho thành phố trong công tác quản lý, tổ chức phát triển và huy động nguồn lực.
Thách Thức và Cơ Hội Trong Bối Cảnh Pháp Luật Hiện Hành
Tuy nhiên, trong bối cảnh hệ thống pháp luật chung tiếp tục được hoàn thiện theo hướng phân cấp và phân quyền mạnh mẽ, một số cơ chế từng được coi là đặc thù của Luật Thủ đô dần tiệm cận với quy định chung, làm giảm tính vượt trội. Ở một số lĩnh vực, việc thực thi còn gặp lúng túng do chồng chéo quy định hoặc thiếu hướng dẫn cụ thể. Điển hình là trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, dù thời gian gần đây, nhiều dự án trọng điểm đã được triển khai, nhưng sự quá tải của hệ thống đường bộ, thiếu liên kết xuyên sông và xuyên vùng vẫn khiến chi phí xã hội gia tăng và chất lượng sống đô thị bị ảnh hưởng.
Kỳ Vọng Từ Dự Thảo Luật Thủ đô Sửa đổi
Trong bối cảnh đó, Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo ra một khung pháp lý đủ mạnh để thành phố chủ động hơn trong tổ chức đầu tư, điều phối nguồn lực và triển khai các dự án quy mô lớn. Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Ông nhấn mạnh rằng đây không chỉ là một công cụ pháp lý, mà còn là nền tảng để kiến tạo không gian phát triển mới cho Hà Nội. Khi được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ góp phần khơi thông nguồn lực, tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo động lực để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững, xứng tầm là Thủ đô của một quốc gia đang vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.
Phân Quyền và Trách Nhiệm Trong Quản Lý Đô Thị
Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quy hoạch và Phát triển Đặng Huy Đông cho rằng, việc phân quyền triệt để cho thành phố không chỉ giúp rút ngắn quy trình ra quyết định mà còn gắn quyền hạn với trách nhiệm của chính quyền đô thị. Khi không còn phải đi lại qua nhiều cấp trung gian, Hà Nội có điều kiện chủ động hơn trong việc lựa chọn dự án, sắp xếp thứ tự ưu tiên và điều phối nguồn lực phù hợp với yêu cầu phát triển thực tiễn.
Điểm Nhấn Trong Dự Thảo và Giải Pháp Huy Động Nguồn Lực
Một điểm nhấn trong Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cho phép thành phố ban hành cơ chế, chính sách đặc thù để huy động nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại. Cụ thể, luật ưu tiên vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn, hạn chế phương tiện cá nhân, áp dụng biện pháp giảm ùn tắc và phát thải; thúc đẩy phát triển logistics, kết nối vùng và ứng dụng công nghệ cao trong quản lý giao thông. Ông Đặng Huy Đông phân tích rằng không thể giải quyết thách thức hạ tầng nếu chỉ trông chờ vào ngân sách. Nguồn lực lớn nhất nằm trong xã hội, trong doanh nghiệp và người dân, nhưng để huy động được, Nhà nước cần có quy hoạch dẫn dắt rõ ràng, tạo ra lợi ích hài hòa cho các bên tham gia.
Mô Hình TOD và Tầm Nhìn Phát Triển Dài Hạn
Mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) được xem là hướng đi phù hợp với Hà Nội trong giai đoạn tới. Theo đó, giao thông công cộng đi đến đâu, đô thị phát triển đến đó, giúp khai thác hiệu quả giá trị gia tăng của đất đai quanh các nhà ga và tuyến metro. Khi giá trị đất tăng lên, Nhà nước có thể thu lại một phần để tái đầu tư cho hạ tầng, giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách. Thành phố cần hoàn thiện cơ chế tài chính để huy động các nguồn lực trong nước, ngoài nước, từ Nhà nước và xã hội hóa đầu tư cho các dự án giao thông, đồng thời xây dựng cơ chế thực hiện các dự án giao thông đặc thù cho Thủ đô.
Tầm Quan Trọng Của Việc Sửa đổi Luật Trong Tình Hình Hiện Nay
Do đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô trong tình hình hiện nay là rất cần thiết để tạo hành lang pháp lý thống nhất, nhằm thể chế hóa các quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước đối với cơ chế đặc thù của Thủ đô. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Trương Việt Dũng cho biết, ước tính ở giai đoạn mới, Hà Nội xây dựng 19 tuyến đường sắt đô thị với tổng quy mô gần 900 km, kinh phí khoảng 86 tỷ USD. Để thực hiện điều này, thành phố cần nguồn lực rất lớn.
Khai Thác Nguồn Lực Từ Mô Hình TOD
Ông Trương Việt Dũng chia sẻ: “Luật Thủ đô lần này cho phép chúng ta khai thác từ nguồn TOD. Hiện nay, dự kiến trong quy hoạch có 5 TOD quốc gia, mỗi TOD rộng khoảng 100 ha, khoảng 23 TOD cấp vùng khu vực (quy mô khoảng 50 ha) và 134 TOD còn lại. Như vậy tổng số TOD được đánh giá khoảng 5.000 ha. Giá trị khai thác TOD này chính là nguồn lực. Thành phố Hà Nội được quyền huy động nguồn lực và quyết định việc này. Chúng ta không phải vay tiền để làm metro, mà chính metro tạo ra nguồn lực để phát triển cho lõi đô thị.” Điều này cho thấy tầm nhìn chiến lược trong việc sử dụng luật pháp để thúc đẩy phát triển bền vững và tự chủ tài chính cho thủ đô.
