Luật Thi hành án hình sự số 127/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định chi tiết về khen thưởng phạm nhân và tập thể tổ, đội phạm nhân. Theo Điều 39, phạm nhân chấp hành tốt nội quy, có thành tích trong lao động, học tập hoặc lập công sẽ được khen thưởng bằng một hoặc nhiều hình thức: tặng giấy khen, biểu dương, thưởng tiền hoặc hiện vật, tăng số lần liên lạc với người thân, tăng thời gian mỗi lần gặp và số lần gặp người thân, cũng như số lần nhận quà.
Thẩm quyền và hồ sơ khen thưởng
Giám thị trại giam, trại tạm giam thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh và Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu có thẩm quyền quyết định khen thưởng. Việc khen thưởng phải được lập thành văn bản và lưu vào hồ sơ phạm nhân. Phạm nhân được khen thưởng có thể được nâng mức xếp loại chấp hành án và được đề nghị xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù theo quy định pháp luật.
Xử lý phạm nhân bỏ trốn
Điều 40 quy định khi phạm nhân bỏ trốn, trại giam, trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự công an cấp tỉnh và cấp quân khu phải tổ chức truy bắt ngay, đồng thời báo cáo cơ quan quản lý thi hành án hình sự và thông báo cho Viện kiểm sát có thẩm quyền. Nếu trong 24 giờ không bắt được, Giám thị hoặc Thủ trưởng cơ quan phải ra quyết định truy nã và tiếp tục truy bắt. Mọi trường hợp bỏ trốn đều phải lập biên bản, áp dụng biện pháp ngăn chặn, điều tra, xử lý theo pháp luật hình sự và tố tụng hình sự. Phạm nhân bỏ trốn ra đầu thú sẽ được lập biên bản và xử lý hoặc giao cho cơ quan thi hành án gần nhất.
Kỷ luật phạm nhân vi phạm
Điều 41 quy định phạm nhân vi phạm nội quy hoặc pháp luật sẽ bị kỷ luật tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Các hình thức kỷ luật gồm: khiển trách, cảnh cáo, giam tại buồng kỷ luật đến 10 ngày. Trong thời gian bị giam kỷ luật, phạm nhân không được gặp người thân và có thể bị cùm một chân. Tuy nhiên, không áp dụng cùm chân đối với phạm nhân nữ, người đủ 70 tuổi trở lên, người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng. Giám thị trại giam, trại tạm giam có thể tăng, giảm hoặc không xử lý kỷ luật nếu có tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Quyết định kỷ luật phải bằng văn bản và lưu hồ sơ.
Xử lý hình sự khi có dấu hiệu tội phạm
Nếu hành vi vi phạm có dấu hiệu tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của Giám thị trại giam, Giám thị ra quyết định khởi tố vụ án và tiến hành một số hoạt động điều tra. Nếu không thuộc thẩm quyền, phải kiến nghị cơ quan điều tra có thẩm quyền khởi tố. Đối với phạm nhân đang giam giữ tại trại tạm giam, Giám thị trại tạm giam kiến nghị cơ quan điều tra có thẩm quyền khởi tố.
