Dự thảo Luật Hộ tịch sửa đổi: Đột phá với đăng ký phi địa giới và chủ động trực tuyến
Ngày 18/3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), một bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính, hướng tới sự thuận tiện tối đa cho người dân. Báo cáo tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, dự thảo Luật gồm 4 Chương, 31 Điều, giảm đáng kể so với Luật Hộ tịch năm 2014 với 7 Chương, 77 Điều, thể hiện sự tinh gọn và tập trung vào các quy định cốt lõi.
Thẩm quyền đăng ký hộ tịch: UBND cấp xã đảm nhiệm toàn diện
Theo ông Ngọc, dự thảo Luật giao UBND cấp xã thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện và thông tin hộ tịch, với nguyên tắc đăng ký không phụ thuộc vào nơi cư trú hay địa giới hành chính. Điều này cho phép người dân linh hoạt hơn trong việc lựa chọn địa điểm đăng ký, phá bỏ rào cản về khoảng cách địa lý. Về tiếp nhận và giải quyết yêu cầu, dự thảo chỉ quy định thẩm quyền, đối tượng và phạm vi, trong khi các chi tiết như thành phần hồ sơ, thời hạn, trình tự sẽ do Chính phủ quy định để dễ dàng điều chỉnh theo thực tế biến động.
Người yêu cầu có quyền lựa chọn nộp hồ sơ và nhận kết quả theo nhiều phương thức: trực tuyến, trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính. Dự thảo hướng tới thực hiện trực tuyến toàn trình cho hầu hết thủ tục hộ tịch, trừ đăng ký kết hôn và giám hộ, nơi cần sự có mặt trực tiếp để đảm bảo tính tự nguyện và khả năng đáp ứng của các bên.
Sổ hộ tịch và giấy tờ: Ưu tiên dữ liệu điện tử
Về Sổ hộ tịch, dự thảo chủ yếu sử dụng dữ liệu điện tử, chỉ riêng việc đăng ký kết hôn mới sử dụng đồng thời sổ điện tử và lập sổ giấy, phù hợp với truyền thống và yêu cầu về sự tự nguyện. Giấy tờ hộ tịch bao gồm Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn, Giấy chứng tử và Văn bản xác nhận hộ tịch. Chính phủ sẽ quy định cụ thể việc cấp các bản điện tử, bản giấy, bản chính và bản sao, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dân.
Bổ sung quy định mới: Bảo vệ quyền lợi và chủ động đăng ký
Dự thảo bổ sung quy định về quyền và nghĩa vụ đăng ký hộ tịch cho người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch cư trú tại Việt Nam, đồng thời đảm bảo quyền đăng ký khai sinh cho trẻ em sinh ra hoặc sinh sống ổn định trên lãnh thổ Việt Nam. Một điểm nhấn quan trọng là quy định về trách nhiệm chủ động của cơ quan đăng ký hộ tịch trong việc khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu liên quan, chỉ yêu cầu người dân nộp giấy tờ khi không thể khai thác hoặc thông tin không đầy đủ.
Đặc biệt, dự thảo bổ sung quy định về đăng ký "chủ động" đối với các trường hợp sinh, tử tại cơ sở y tế, nơi dữ liệu được kết nối và chia sẻ với hệ thống đăng ký hộ tịch điện tử. Điều này cho phép UBND cấp xã chủ động đăng ký khai sinh, khai tử trực tuyến dựa trên thông tin từ y tế, giảm thiểu thủ tục cho người dân.
Ý kiến thẩm tra: Cần đảm bảo tính khả thi và chi tiết hơn
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Thường trực Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội cơ bản tán thành với chủ trương thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới trong dự thảo. Tuy nhiên, họ đề nghị đánh giá kỹ lưỡng điều kiện bảo đảm, đặc biệt là hạ tầng công nghệ và việc cập nhật thông tin thời gian thực, nhất là ở các vùng sâu, vùng xa, vùng kinh tế - xã hội khó khăn.
Về việc chủ động đăng ký khai sinh, khai tử trực tuyến, Thường trực Ủy ban nhận định đây là bước tiến trong cải cách, nhưng dự thảo chưa xác định rõ UBND cấp xã cụ thể nào có trách nhiệm thụ lý. Do đó, cần bổ sung nguyên tắc lựa chọn cơ quan có thẩm quyền và quy định cụ thể các trường hợp "không thể đăng ký chủ động" để tránh mâu thuẫn.
Về thay đổi thông tin hộ tịch, dự thảo chưa có quy định về liên thông dữ liệu giữa cơ quan đăng ký thay đổi và cơ quan quản lý thông tin gốc. Thường trực Ủy ban đề nghị làm rõ trách nhiệm và phương thức xử lý, đồng thời bổ sung quy định về lưu trữ dữ liệu điện tử, lịch sử thay đổi và nguyên tắc khôi phục dữ liệu trong trường hợp hệ thống gặp sự cố.
Nhìn chung, dự thảo Luật Hộ tịch sửa đổi hứa hẹn mang lại sự đơn giản hóa và hiện đại hóa trong quản lý hộ tịch, nhưng cần hoàn thiện thêm để đảm bảo tính khả thi và công bằng trên toàn quốc.
