Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16 vừa được ban hành đã bổ sung cơ chế đăng ký khai sinh và khai tử theo hướng chủ động, đánh dấu bước chuyển quan trọng từ phương thức “người dân tìm đến cơ quan nhà nước” sang “cơ quan nhà nước chủ động phục vụ người dân”. Theo Bộ Tư pháp, đạo luật này tạo cơ sở pháp lý để chuyển đổi toàn diện hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch theo mô hình quản lý hiện đại, số hóa, liên thông và phục vụ.
Chuyển đổi từ quản lý thụ động sang phục vụ chủ động
Luật Hộ tịch năm 2026 đánh dấu bước ngoặt trong tư duy quản lý nhà nước về hộ tịch, chuyển từ “quản lý thụ động” sang “phục vụ chủ động”. Cụ thể, luật bổ sung cơ chế đăng ký khai sinh, khai tử chủ động, khi dữ liệu từ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được kết nối, chia sẻ tự động với hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử và đã có đầy đủ thông tin cần thiết, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ chủ động thực hiện đăng ký khai sinh cho trẻ em sinh tại cơ sở y tế và đăng ký khai tử đối với trường hợp tử vong tại cơ sở y tế.
Trong trường hợp chưa đủ điều kiện để thực hiện đăng ký theo cơ chế chủ động do thiếu hoặc chưa cung cấp đầy đủ thông tin, người có trách nhiệm đăng ký vẫn thực hiện thủ tục theo phương thức thông thường trong thời hạn pháp luật quy định. Quy định này bảo đảm mọi sự kiện hộ tịch đều được đăng ký đầy đủ, kịp thời, đồng thời tạo sự linh hoạt trong quá trình chuyển đổi sang phương thức quản lý, phục vụ người dân trên môi trường số (khoản 3 Điều 15, khoản 3 Điều 20).
Thể chế hóa chủ trương chuyển đổi số, lấy người dân làm trung tâm
Việc quy định đăng ký khai sinh, đăng ký khai tử theo hướng “chủ động” của cơ quan đăng ký hộ tịch nhằm thể chế hóa chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số, lấy người dân làm trung tâm. Đăng ký chủ động của cơ quan nhà nước góp phần bảo đảm đăng ký kịp thời, đầy đủ các sự kiện hộ tịch, giảm gánh nặng thủ tục cho người dân, nâng cao hiệu quả khai thác dữ liệu, đồng thời vẫn bảo đảm trách nhiệm đăng ký của cá nhân trong trường hợp không thực hiện được đăng ký chủ động.
Luật giao Chính phủ quy định cụ thể về trình tự, thủ tục và lộ trình thực hiện đăng ký khai sinh, khai tử chủ động, bảo đảm thực hiện thống nhất trên phạm vi toàn quốc từ ngày 01/01/2031 (khoản 1 Điều 29).
Phát biểu của Thứ trưởng Bộ Tư pháp
Đáng chú ý, trước đó, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh phát biểu tại họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về 9 luật: “Luật Hộ tịch năm 2026 là bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số lĩnh vực hộ tịch. Với nhiều đổi mới về phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, số hóa và liên thông dữ liệu, Luật sẽ tạo thuận lợi hơn cho người dân, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, phục vụ tốt hơn yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới”.
