Luật Giám định Tư pháp 2025: Cú hích cải cách với nhiều điểm mới đột phá
Luật Giám định Tư pháp năm 2025, với nhiều điểm mới quan trọng, đang được kỳ vọng sẽ tạo ra một cú hích mạnh mẽ cho công tác giám định tại Việt Nam. Luật này không chỉ mở rộng xã hội hóa giám định tư pháp mà còn bổ sung và hoàn thiện các hành vi bị nghiêm cấm, đồng thời mở rộng thẩm quyền và năng lực của các tổ chức giám định công lập.
Cải cách trình tự và ứng dụng công nghệ
Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc cải cách trình tự, thủ tục giám định và rút ngắn thời hạn giám định tư pháp. Luật cũng bổ sung quy định về văn bản điện tử để ghi lại quá trình giám định, nhằm tăng cường tính minh bạch và khả năng truy xuất dữ liệu. Công nghệ thông tin và công nghệ số được đẩy mạnh sẽ giúp nâng cao độ chính xác, giảm thiểu thời gian thực hiện, đồng thời đảm bảo tính công bằng trong hoạt động tố tụng.
Mở rộng giám định ngoài tố tụng
Theo bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Yến, Giám đốc Trung tâm pháp y Hà Nội thuộc Sở Y tế Hà Nội, quy định cho phép thực hiện giám định ngoài tố tụng trong luật mới là một bước tiến cởi mở, tiếp cận với các nước phát triển. Điều này phù hợp với nhu cầu dân sự ngày càng cao của người dân hiện nay. Ví dụ, giám định ADN để xác định huyết thống hoặc nhân thân phục vụ cho việc trao quyền thừa kế; giám định các tổn thương nghi do bị xâm hại hoặc tai nạn trước khi gửi yêu cầu lên cơ quan tố tụng; hoặc sử dụng làm căn cứ cho các hoạt động bảo hiểm và bồi thường dân sự.
Yêu cầu cao trong lĩnh vực pháp y
Trong lĩnh vực pháp y, chiếm tỷ lệ lớn nhất trong Luật Giám định Tư pháp, luật mới vừa mở ra cơ hội bứt phá trong bối cảnh hiện đại, vừa đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn. Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Yến nhấn mạnh, xã hội ngày càng đòi hỏi tính minh bạch và công bằng, trong khi hoạt động tố tụng yêu cầu tiêu chuẩn cao về chứng cứ khoa học. “Giám định pháp y không còn dừng lại ở việc xác định thương tích hay nguyên nhân tử vong, mà đã trở thành một mắt xích quan trọng đảm bảo sự thật khách quan của vụ án. Nếu trước đây, yêu cầu lớn nhất là 'đúng', thì hiện nay phải là 'đúng, đủ và có thể kiểm chứng'. Mỗi kết luận giám định là kết quả chuyên môn, và là một 'chứng cứ khoa học' có tác động trực tiếp đến số phận pháp lý của con người”, bác sĩ Yến chia sẻ.
Chuẩn hóa hệ thống và thách thức quản lý
Luật Giám định Tư pháp năm 2025 được xem là một bước chuyển quan trọng, nhằm chuẩn hóa toàn bộ hệ thống giám định theo hướng hiện đại và hội nhập. Luật thúc đẩy các tổ chức giám định tư pháp phát triển về chuyên môn và năng lực pháp lý, đồng thời tăng cường tính tự chủ trong vấn đề tài chính. Tuy nhiên, việc triển khai cũng đặt ra những thách thức trong quản lý.
Ông Nguyễn Văn Hưng, Phó Trưởng phòng Bổ trợ tư pháp thuộc Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh, góp ý vào dự thảo nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành luật. Ông cho rằng, cần quy định đồng bộ về thẩm quyền phê duyệt đề án với các lĩnh vực bổ trợ tư pháp khác như công chứng hay thừa hành viên. Việc đề xuất giao toàn bộ thẩm quyền từ phê duyệt đề án thành lập đến cấp giấy đăng ký hoạt động cho Văn phòng Giám định Tư pháp về Sở Tư pháp là chưa hợp lý, có thể gây mất cân đối trong hệ thống quản lý và mâu thuẫn với quy định hiện hành. Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh đề nghị giữ nguyên thẩm quyền phê duyệt đề án thành lập do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định.
Đảm bảo chất lượng và đạo đức nghề nghiệp
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Xuân Cường, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Hình sự (C09) thuộc Bộ Công an, đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về hoạt động của Văn phòng Giám định Tư pháp. Mục tiêu là đảm bảo kết luận giám định tuân thủ quy chuẩn, quy trình chuyên môn và duy trì chất lượng cao, vì kết luận giám định có giá trị chứng cứ quan trọng trong tố tụng.
Về xã hội hóa hoạt động giám định, luật cho phép mở rộng thông qua Văn phòng Giám định Tư pháp và tổ chức giám định theo vụ việc. Đây được đánh giá là hướng đi đúng đắn, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro về chất lượng và đạo đức nghề nghiệp nếu thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả. Do đó, cần thiết lập các tiêu chuẩn rõ ràng về điều kiện hành nghề, cùng với cơ chế cấp phép, công nhận, đình chỉ và thu hồi đối với các tổ chức giám định tư pháp ngoài công lập.
Luật Giám định Tư pháp năm 2025 hứa hẹn không chỉ nâng cao hiệu quả công tác giám định mà còn mở ra cơ hội lớn phục vụ nhu cầu thiết thực của người dân, đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong lĩnh vực pháp lý.
