Tại hội thảo "Định vị chính quyền địa phương hai cấp" diễn ra ngày 9/6, ông Phùng Huy Vinh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Tùng Thiện (Hà Nội), đã chia sẻ về vai trò quan trọng của tổ dân phố trong việc giải quyết các vấn đề nóng như đất đai và xây dựng, đồng thời nhấn mạnh việc giữ gìn văn hóa làng trong lòng đô thị.
Tổ dân phố - Nền tảng tự quản không thể thiếu
Ông Vinh khẳng định, dù chính quyền địa phương tổ chức theo mô hình hai cấp, thôn và tổ dân phố vẫn giữ vai trò nền tảng trong quản trị cơ sở. Tổ dân phố là nơi trực tiếp triển khai các nhiệm vụ đến người dân và doanh nghiệp, tiếp nhận phản hồi và giải quyết mâu thuẫn phát sinh trước khi chuyển lên cấp phường. Mặc dù không phải cấp hành chính theo luật định, tổ dân phố là tổ chức tự quản, góp phần vận hành hiệu quả bộ máy cơ sở.
Theo ông Vinh, việc bảo tồn văn hóa làng trong các khu đô thị là chìa khóa để quản lý dân cư thực chất. Ông đề xuất đánh giá, phân loại xã, phường, thôn, tổ dân phố theo tiêu chuẩn thống nhất từ trung ương đến địa phương, dựa trên quy mô, mô hình quản lý và đặc điểm đô thị, nông thôn, miền núi. Đồng thời, cần giữ gìn tên địa danh cổ, di tích lịch sử văn hóa, tín ngưỡng và không gian cộng đồng để kết nối các khu dân cư cũ và mới.
Vai trò của tổ dân phố trong quản lý đất đai và trật tự xây dựng
Ông Vinh nhấn mạnh, những "điểm nóng" về đất đai và trật tự xây dựng tại cơ sở không thể giải quyết nếu thiếu vai trò của tổ dân phố. Chính những người sống lâu năm, bám sát địa bàn mới nắm rõ lịch sử biến động của từng mảnh đất, giúp xác nhận nguồn gốc đất chính xác, giảm khiếu kiện. Ông cho rằng, quy hoạch đô thị không nên chỉ nằm trên giấy mà phải được đưa xuống thực địa để người dân và tổ dân phố cùng biết, cùng thực hiện và giám sát. Sự minh bạch từ cấp cơ sở sẽ hạn chế tranh chấp và vi phạm.
Chuyển đổi số và dữ liệu dân cư
Về chuyển đổi số, lãnh đạo phường Tùng Thiện ủng hộ việc xây dựng kho dữ liệu dùng chung, nhưng lưu ý dữ liệu chỉ thực sự "đúng, đủ, sạch, sống" khi được cập nhật thường xuyên từ tổ dân phố. Khi dữ liệu dân cư được số hóa từ gốc, cấp phường sẽ có cơ sở ra quyết định chính xác, giảm báo cáo thủ công rườm rà.
Nghị định mới về tổ chức thôn, tổ dân phố
Chính phủ vừa ban hành Nghị định 185/2026 quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố. Nghị định xác định đây là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, nơi thực hiện dân chủ trực tiếp và phát huy các hình thức tự quản. Dù không phải cấp hành chính, thôn, tổ dân phố được giao nhiệm vụ giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng đời sống văn hóa, phản ánh kiến nghị của người dân và hỗ trợ chính quyền cấp xã.
Một điểm đáng chú ý là yêu cầu việc thành lập, sắp xếp thôn, tổ dân phố phải kế thừa và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán địa phương, xem xét yếu tố địa lý, dân cư, tín ngưỡng, nguyện vọng người dân. HĐND cấp xã có thẩm quyền quyết định việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên hoặc đổi tên thôn, tổ dân phố. Trong trường hợp cần thiết, địa phương có thể tiếp tục sử dụng tên gọi truyền thống như làng, bản, buôn, sóc, khu phố, khóm...
