Tại hội nghị sơ kết một năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp trên địa bàn thành phố Đà Nẵng diễn ra ngày 7.5, ông Nguyễn Đức Bình, Bí thư Đảng ủy phường Hội An, đã đề cập đến nội dung đề xuất di dời dân khỏi khu di tích. Thông tin này ngay lập tức thu hút sự quan tâm lớn của dư luận, với nhiều ý kiến cho rằng không nên di dời dân vì họ là một phần linh hồn của phố cổ, và di sản Hội An cần được gìn giữ như một bảo tàng sống.
Giải thích của lãnh đạo phường Hội An
Chiều ngày 8.5, trao đổi với phóng viên Báo Thanh Niên, ông Nguyễn Đức Bình cho biết đề xuất này chỉ liên quan đến một số hộ dân đang sinh sống trong các di tích đình, miếu, chứ không phải tất cả các hộ dân trong khu phố cổ. Ông nhấn mạnh rằng việc không nêu rõ đối tượng cụ thể trong tham luận là do tính nhạy cảm của vấn đề.
Trong bài tham luận, ông Bình đã đưa ra ba nội dung lớn. Thứ nhất, đề nghị Trung ương nghiên cứu cơ chế đặc thù cho quản lý, bảo tồn và phát triển đô thị di sản thế giới trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bao gồm phân cấp thẩm quyền, tài chính, đầu tư, quản lý tài sản công, bảo tồn nhà cổ, ứng phó biến đổi khí hậu và hỗ trợ cư dân sinh sống trong di tích được tái định cư ra ngoài, tương tự mô hình thành phố Huế đã thực hiện. Hai nội dung còn lại liên quan đến việc rà soát mô hình quản trị đô thị di sản Hội An và bố trí nguồn lực trung hạn cho chỉnh trang hạ tầng, bảo tồn và phát triển du lịch.
Trường hợp cụ thể: hộ ông H.V.L
Ông Bình giải thích rằng ông đang nói đến một vài trường hợp cụ thể, trong đó có hộ ông H.V.L đang sinh sống cạnh miếu Âm Hồn. Theo quy định pháp luật, một số trường hợp lấn chiếm hoặc sinh sống trong khu vực di tích có thể bị cưỡng chế, nhưng do hoàn cảnh khó khăn, địa phương không muốn nêu đích danh tại hội nghị lớn vì đây là vấn đề tế nhị. Ông Bình cho biết: “Việc không thể nêu rõ cụ thể trường hợp của ông H.V.L đang sinh sống cạnh di tích miếu Âm Hồn khi tham gia tham luận vì đây là vấn đề tế nhị của cá nhân”.
Hiện tại, di tích đình Văn Chỉ vẫn còn một số hộ dân đã được cấp sổ đỏ, nên chưa thể giải phóng mặt bằng để phục hồi. Riêng miếu Âm Hồn, gia đình ông H.V.L đã sinh sống từ trước năm 1975 nhưng không có sổ đỏ, ngôi nhà nằm ngay khu vực bình phong của miếu, khiến công tác trùng tu không thể triển khai suốt hơn 20 năm qua. Di tích hiện xuống cấp nghiêm trọng, có nguy cơ đổ sập.
Kiến nghị cơ chế tái định cư như Huế
Trước đây, phường Hội An từng kiến nghị bố trí đất tái định cư giá rẻ cho hộ ông H.V.L, nhưng Sở Xây dựng phản hồi chưa có cơ chế thực hiện. Giá đất hiện nay quá cao, các hộ dân không đủ khả năng mua đất ở mới. Do đó, chính quyền phường đề xuất cơ chế đặc thù tương tự mô hình từng áp dụng tại Huế, hỗ trợ tái định cư cho các hộ dân sống lâu năm trong di tích do nhà nước quản lý nhưng chưa đủ điều kiện pháp lý về đất đai.
Ông Bình cho biết: “Trước mắt, địa phương đề xuất cơ chế để đưa hộ gia đình ông H.V.L ra ngoài trước. Nếu trường hợp này được giải quyết thì sẽ tiếp tục xin cơ chế cho một số hộ dân khác đang sống cạnh di tích Văn Chỉ nhằm sớm trùng tu, cứu các di tích có nguy cơ đổ sập”. Ông nhấn mạnh rằng mục đích là di dời một số hộ dân trong di tích để trùng tu, chứ không phải dời toàn bộ dân ra khỏi khu phố cổ.
Phường Hội An - hạt nhân di sản
Trong tham luận, ông Nguyễn Đức Bình nhấn mạnh phường Hội An là địa bàn trung tâm của không gian đô thị di sản, vừa là đơn vị hành chính cơ sở, vừa đảm nhận trách nhiệm đặc biệt trong bảo tồn di sản văn hóa thế giới. Đảng ủy phường xác định phát triển dựa trên nền tảng bảo tồn di sản, lấy văn hóa làm hồn cốt, du lịch - dịch vụ - thương mại làm động lực, chuyển đổi số làm phương thức, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.
Phường kiến nghị hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa UBND phường với Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An và các cơ quan chuyên môn, đồng thời rà soát phân định thẩm quyền quản lý trong khu phố cổ, vùng lõi và vùng đệm di sản. Ông Bình cũng đề xuất Trung ương nghiên cứu cơ chế đặc thù, bao gồm hỗ trợ tái định cư cho các hộ dân trong di tích, tương tự mô hình Huế từng áp dụng.
