Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung vào các năm 2017, 2024 và 2025, đã chính thức hợp nhất các quy định mới nhất về tội phạm và hình phạt. Trong đó, Điều 221 quy định về "Tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng" là một trong những điều khoản được áp dụng trong thực tiễn xét xử, đặc biệt trong vụ án cựu Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Dược phẩm MediUSA Nguyễn Năng Mạnh và các đồng phạm.
Quy định chi tiết về tội vi phạm quy định kế toán
Theo quy định tại Điều 221 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025), hành vi vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng bị xử lý hình sự khi thỏa mãn các điều kiện về thiệt hại hoặc tiền sử vi phạm. Cụ thể, người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn thực hiện một trong các hành vi như giả mạo, khai man tài liệu kế toán; dụ dỗ hoặc ép buộc người khác cung cấp thông tin sai sự thật; để ngoài sổ kế toán tài sản của đơn vị; hủy hoại tài liệu kế toán trước thời hạn lưu trữ; hoặc lập hai hệ thống sổ kế toán trở lên nhằm che giấu tài sản, nguồn vốn, sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự nếu gây thiệt hại từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng. Ngay cả khi thiệt hại dưới 100 triệu đồng, nếu người vi phạm đã bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì vẫn bị xử lý hình sự với mức phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 1 năm đến 5 năm.
Đối với các trường hợp phạm tội có tính chất nghiêm trọng hơn như vì vụ lợi, có tổ chức, dùng thủ đoạn tinh vi, hoặc gây thiệt hại từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng, mức hình phạt được nâng lên từ 3 năm đến 12 năm tù. Trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, khi thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên, người phạm tội có thể đối mặt với mức án từ 10 năm đến 20 năm tù. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm, hoặc bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Vụ án Nguyễn Năng Mạnh và áp dụng Điều 221
Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã đưa ra xét xử bị cáo Nguyễn Năng Mạnh, cựu Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Dược phẩm MediUSA, cùng các đồng phạm về nhiều tội danh, trong đó có tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng. Theo lời khai tại phiên tòa, Nguyễn Năng Mạnh thừa nhận đã chỉ đạo cắt giảm hàm lượng nguyên liệu trong sản phẩm, nhưng khi lập hồ sơ đăng ký, Cục An toàn thực phẩm vẫn cấp phép. Hành vi này liên quan đến việc gian dối trong hồ sơ kế toán, nhằm che giấu sự thật về nguyên liệu sản xuất.
Vụ án này là một điển hình cho thấy việc áp dụng Điều 221 Bộ luật Hình sự trong thực tiễn, khi các hành vi vi phạm quy định kế toán có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất dược phẩm. Cuốn sách "Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025)" do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật phát hành là tài liệu tham khảo hữu ích, giúp bạn đọc nghiên cứu và áp dụng chính xác các quy định pháp luật hiện hành.
