Báo Thổ Nhĩ Kỳ ngày 31/5 dẫn lời một thành viên trong nhóm đàm phán của Iran cảnh báo rằng Tehran có thể rút khỏi thỏa thuận được đề xuất với Mỹ nếu lệnh phong tỏa các cảng của Iran không được dỡ bỏ và các khoản tiền bị đóng băng không được giải ngân. Ông Saeed Ajorlou, thành viên ủy ban truyền thông của nhóm đàm phán Iran, nhấn mạnh những điều kiện này là thiết yếu để tiếp tục tiến tới thỏa thuận.
Tehran chưa phê duyệt dự thảo cuối cùng
Ông Ajorlou cho biết tính đến tối 29/5, Tehran vẫn chưa phê duyệt dự thảo cuối cùng của thỏa thuận, mặc dù chỉ còn một số khác biệt hạn chế giữa hai bên. Ông nói với truyền hình nhà nước Iran: “Nếu họ không dỡ bỏ lệnh phong tỏa hàng hải, chúng tôi có thể rời khỏi thỏa thuận. Nếu họ không giải ngân những khoản tiền đó cho chúng tôi, chúng tôi có thể rời khỏi thỏa thuận”.
Bảo đảm ràng buộc và cơ chế rút lui
Thỏa thuận được đề xuất có các điều khoản cho phép Iran rút lui nếu những cam kết then chốt không được thực hiện. Cơ chế này sẽ áp dụng cho các vi phạm tiềm tàng như vi phạm lệnh ngừng bắn, không cho phép tiếp cận tài sản của Iran và không chấm dứt các hạn chế hàng hải. Ông Ajorlou nói: “Nếu văn bản cuối cùng được phê chuẩn, chúng tôi sẽ bước vào giai đoạn 60 ngày để thảo luận các chi tiết”. Mỗi điều khoản trong số 14 điều khoản đều có các phụ lục cần đàm phán tiếp.
Ông Ajorlou nhấn mạnh việc thực thi quan trọng hơn nội dung thỏa thuận, đặc biệt liên quan đến việc tiếp cận các khoản tiền của Iran và nghĩa vụ của bên còn lại. Ông mô tả cơ chế rút lui như một dạng điều khoản “snapback” mới, có lợi cho Iran nếu các cam kết không được tôn trọng. Tehran cũng có thể xem xét lại việc tham gia đàm phán 60 ngày nếu xuất hiện vấn đề trong giai đoạn đầu thực hiện.
Bối cảnh đàm phán và lệnh ngừng bắn mong manh
Lời cảnh báo được đưa ra khi Iran và Mỹ tiếp tục trao đổi đề xuất nhằm khởi động lại đàm phán trực tiếp và chấm dứt xung đột. Căng thẳng leo thang sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran cuối tháng 2, Tehran đáp trả bằng các cuộc tấn công nhắm vào Israel và đồng minh Mỹ ở Vùng Vịnh, đồng thời đóng cửa eo biển Hormuz.
Lệnh ngừng bắn do Pakistan làm trung gian có hiệu lực từ ngày 8/4, nhưng đàm phán tại Islamabad ngày 11-12/4 không tạo ra giải pháp lâu dài. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gia hạn lệnh ngừng bắn vô thời hạn, trong khi Pakistan tiếp tục làm trung gian cho đàm phán gián tiếp nhằm thúc đẩy thỏa thuận rộng hơn. Các quan chức Mỹ cho biết khuôn khổ thảo luận có thể bao gồm gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày cùng lộ trình đàm phán tiếp theo.
Quan điểm của Mỹ
Ngày 30/5, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho biết Washington có thể nối lại hoạt động quân sự chống Iran nếu cần. Ông cũng cho biết Tổng thống Trump sẵn sàng tiếp tục đàm phán nhưng kỳ vọng thỏa thuận phải đáp ứng các điều kiện của Mỹ. Ông Hegseth nói: “Ông ấy muốn tôi nhắc lại rằng ông ấy rất kiên nhẫn trong việc bảo đảm rằng, khi nước Mỹ tiến hành một nỗ lực mang tính lịch sử như thế này, bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải là một thỏa thuận tốt, một thỏa thuận tuyệt vời”.
Theo các báo cáo, điều kiện của Tổng thống Trump bao gồm Iran từ bỏ vĩnh viễn vũ khí hạt nhân, mở lại ngay eo biển Hormuz và dỡ bỏ năng lực hạt nhân còn lại. Một quan chức Nhà trắng nói với AFP rằng Washington chỉ cam kết tham gia thỏa thuận nếu Tehran chấp nhận toàn bộ điều kiện. Trong khi đó, các quan chức Iran khẳng định chưa có thỏa thuận cuối cùng và phản bác một số nội dung trong cách Tổng thống Trump mô tả tiến trình đàm phán.
