Sáng 29/5, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp cùng Hội Luật gia Việt Nam (VLA) và Câu lạc bộ Luật sư Thương mại Quốc tế Việt Nam (VBLC) đã tổ chức lễ ra mắt “Hội đồng Chuyên gia Tranh chấp FinTech và Kinh tế số VIAC”. Sự kiện được xem là bước chuẩn bị quan trọng cho các tranh chấp quốc tế dự báo sẽ gia tăng khi Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC) tại Thành phố Hồ Chí Minh đi vào vận hành, đồng thời góp phần hoàn thiện hạ tầng pháp lý cho thị trường tài chính số và các giao dịch xuyên biên giới.
Nhu cầu về cơ chế giải quyết tranh chấp hiện đại
Phát biểu tại chương trình, GS.TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC, nhấn mạnh rằng cùng với sự phát triển mạnh mẽ của tài chính số, FinTech và các mô hình giao dịch xuyên biên giới, tranh chấp trong lĩnh vực tài chính ngày càng phức tạp và đòi hỏi cơ chế giải quyết có tính chuyên môn hóa cao. Theo ông, việc Việt Nam thúc đẩy xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng không chỉ đặt ra yêu cầu về hạ tầng tài chính, công nghệ mà còn cần một hệ thống pháp lý hiện đại cùng cơ chế giải quyết tranh chấp minh bạch, tiệm cận thông lệ quốc tế. “Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, cam kết về một cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, có khả năng dự đoán cao và thân thiện với nhà đầu tư sẽ là yếu tố quan trọng nâng cao năng lực cạnh tranh của các trung tâm tài chính quốc tế”, ông Hạnh cho biết.
Ông Nguyễn Khánh Ngọc, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, cũng nhận định rằng việc xây dựng khuôn khổ pháp lý minh bạch và cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả là yêu cầu đặc biệt quan trọng nhằm củng cố niềm tin của nhà đầu tư và bảo đảm sự phát triển bền vững của môi trường đầu tư - kinh doanh. Theo ông, việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của các trung tâm trọng tài Việt Nam là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa chủ trương đưa thể chế pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới. Ông Ngọc đánh giá cao Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026 dành riêng một ngày cho các hoạt động và phiên thảo luận chuyên sâu liên quan đến VIFC cùng cơ chế giải quyết tranh chấp trong các giao dịch tài chính, cho thấy sự nhạy bén và trách nhiệm của VIAC, các trọng tài viên, luật sư và chuyên gia pháp lý.
IFC không chỉ là trung tâm tài chính mà còn là “sân chơi pháp lý”
Đại diện Câu lạc bộ Luật sư Thương mại Quốc tế Việt Nam (VBLC), luật sư Trần Tuấn Phong, Chủ nhiệm VBLC, nhận định sự phát triển nhanh của FinTech, blockchain và tài sản số đang khiến các tranh chấp xuyên biên giới ngày càng gia tăng. Do đó, bên cạnh hạ tầng tài chính và công nghệ, Việt Nam cần xây dựng nền tảng pháp lý cùng cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả để tạo niềm tin cho nhà đầu tư quốc tế. Ông cho rằng, để xây dựng thành công Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh, yếu tố cốt lõi không chỉ nằm ở ưu đãi hay dòng vốn mà còn là “niềm tin thể chế”, đặc biệt là năng lực giải quyết tranh chấp theo chuẩn mực quốc tế. Khung pháp lý cho trung tâm đã được thiết kế tương đối toàn diện, hướng tới phát triển hệ sinh thái tài chính hiện đại gồm tài chính xanh, fintech, tài sản số, hàng hóa phái sinh và các dịch vụ hỗ trợ chuyên sâu. Ông nhấn mạnh, nhà đầu tư có thể chấp nhận rủi ro thị trường nhưng sẽ dè dặt nếu không có cơ chế giải quyết tranh chấp minh bạch, nhanh chóng và có khả năng thi hành thực tế. Theo thiết kế hiện nay, trung tâm sẽ có tòa án chuyên biệt, trung tâm trọng tài quốc tế, cho phép sử dụng tiếng Anh, áp dụng pháp luật nước ngoài theo thỏa thuận và đẩy mạnh tố tụng điện tử. Ông cũng kiến nghị cần đầu tư nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng cơ chế phối hợp liên thông giữa các thiết chế pháp lý và phát triển hạ tầng số cho hoạt động giải quyết tranh chấp tài chính quốc tế.
Tham dự trực tuyến từ Mỹ, GS Xuân Thảo Nguyễn, Giám đốc Trung tâm Luật Châu Á thuộc Trường Luật, Đại học Washington, cho rằng cùng với sự phát triển của các trung tâm tài chính quốc tế, các tranh chấp trong lĩnh vực tài chính ngày càng có tính xuyên biên giới, đa tầng và liên quan đến nhiều hệ thống pháp luật khác nhau. Theo bà, kinh nghiệm quốc tế cho thấy một trung tâm tài chính quốc tế muốn phát triển bền vững phải đồng thời xây dựng được cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, minh bạch và tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư toàn cầu. Bà dẫn ví dụ từ Trung tâm Tài chính Quốc tế Astana (AIFC), nơi đã xây dựng khung pháp lý riêng bao gồm các quy định về trọng tài, sở hữu trí tuệ, chứng khoán và phá sản. Trung tâm Trọng tài Quốc tế Astana (AIAC) dù mới thành lập từ năm 2017 nhưng đã nhanh chóng cập nhật các bộ quy tắc hiện đại, cho phép chỉ định trọng tài viên khẩn cấp trong vòng 2 ngày, xử lý sớm các vụ việc đơn giản và yêu cầu công khai nguồn tài trợ từ bên thứ ba trong các vụ tranh chấp lớn. AIAC cũng đặt mục tiêu đưa ra phán quyết trong vòng 6 tháng nhằm đáp ứng nhu cầu giải quyết tranh chấp nhanh chóng của doanh nghiệp. Theo chuyên gia, xu hướng mới của các IFC hiện nay không chỉ nằm ở ưu đãi tài chính mà còn ở khả năng xây dựng một cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, minh bạch và mang tính quốc tế cao. Đây cũng là bài toán đặt ra cho Việt Nam khi phát triển IFC trong thời gian tới, đặc biệt là việc xây dựng các quy tắc trọng tài linh hoạt, thu hút trọng tài viên quốc tế và hình thành cơ chế vận hành theo chuẩn mực quốc tế.
Ký kết hợp tác và ra mắt Hội đồng Chuyên gia
Cũng trong chương trình, VIAC đã ký kết thỏa thuận hợp tác với Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) và Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) nhằm tăng cường phối hợp trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp tài chính, FinTech và tài sản số. Việc ký kết này được xem là dấu mốc mở ra định hướng liên kết giữa VIAC và các tổ chức trong hệ sinh thái tài chính - công nghệ, trong bối cảnh thị trường liên tục xuất hiện các mô hình giao dịch mới và yêu cầu pháp lý ngày càng phức tạp.
Tại sự kiện, VIAC cũng công bố 15 thành viên của Hội đồng Chuyên gia Tranh chấp FinTech và Kinh tế số, quy tụ nhiều chuyên gia pháp lý, tài chính, ngân hàng và trọng tài viên trong nước và quốc tế. Danh sách bao gồm: bà Nguyễn Thị Hải Chi – Công ty Luật CDR Counsels, Trọng tài viên VIAC; ông Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên VIAC; bà Nguyễn Tuyết Dương – Nguyên Phó vụ trưởng Vụ pháp chế Ngân hàng Nhà nước; ông Nguyễn Quốc Hùng – Nguyên Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, Trọng tài viên VIAC; bà Vũ Thị Thu Hương – Tổng giám đốc Công ty cổ phần Tư vấn EY Việt Nam, Trọng tài viên VIAC; bà Phạm Thị Thanh Huyền – Giám đốc Chương trình Phát triển Cơ sở Hạ tầng ngành tài chính, Tổ chức Tài chính Quốc tế IFC, Trọng tài viên VIAC; ông Nguyễn Hải Minh – Phó Chủ tịch Hiệp hội EuroCham, Trọng tài viên VIAC; ông Phan Hoài Nam – Tổng Giám đốc Công ty Tư vấn W&A, Trọng tài viên VIAC; ông Trương Nhật Quang – Luật sư Công ty Luật TNHH YKVN, Trọng tài viên VIAC; bà Vũ Thị Châu Quỳnh – Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế Bộ tài chính, Trọng tài viên VIAC; ông Nguyễn Văn Tiến – Trưởng Bộ môn Thanh toán Quốc tế, Trưởng Khoa Ngân hàng, Học viện Ngân hàng, Trọng tài viên VIAC; ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam; ông Phùng Anh Tuấn – Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính Việt Nam, Trọng tài viên VIAC; ông Lưu Xuân Vĩnh – Luật sư điều hành của Asia Legal, Trọng tài viên VIAC và ông Ldmund Kronenburg – Luật sư điều hành của Braddell Brothers, Trọng tài viên VIAC.
Tranh chấp thương mại gia tăng, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy
Tranh chấp thương mại tại Việt Nam đang gia tăng mạnh từ mua bán hàng hóa, bất động sản đến đầu tư xuyên biên giới, buộc doanh nghiệp phải thay đổi tư duy từ “xử lý tranh chấp” sang “quản trị rủi ro” ngay từ khi ký hợp đồng. Việc xây dựng hạ tầng pháp lý vững chắc cho Trung tâm Tài chính Quốc tế không chỉ giúp giải quyết các tranh chấp hiệu quả mà còn nâng cao vị thế cạnh tranh của Việt Nam trên trường quốc tế.
