Liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội (sinh năm 1949) nhập ngũ năm 1971 với cấp bậc Binh nhất và hy sinh ngày 25/5/1972 tại mặt trận phía nam khi mới 23 tuổi. Sau ngày hy sinh, ba lô và giấy báo tử của anh được gửi về quê nhà. Khi nhận tin con trai ra đi, mẹ anh đã lặng lẽ khóc suốt đêm. Từ đó bắt đầu hành trình hơn nửa thế kỷ tìm kiếm phần mộ của người con trai yêu dấu.
Ký ức về người em liệt sĩ
Cụ Nguyễn Tiến Minh (90 tuổi), anh trai của liệt sĩ, nay tuổi cao nhưng vẫn nhớ lần cuối gặp em: 'Em tôi chỉ về nhà một lần duy nhất khi hành quân qua Quảng Bình vào miền nam đánh Mỹ và tôi chính là người chở xe đạp đưa em lên đơn vị'. Vào chiến trường chưa đầy một năm, gia đình nhận giấy báo tử với thông tin liệt sĩ hy sinh tại mặt trận phía nam, được mai táng tại Nghĩa trang Mặt trận.
Từ ngày đó, gia đình chỉ biết thờ người con bằng tấm di ảnh và vài kỷ vật còn sót lại. Không biết anh nằm ở đâu, không có một nấm mộ để thắp nén hương mỗi dịp giỗ, Tết hay Ngày Thương binh-Liệt sĩ đã trở thành nỗi day dứt kéo dài suốt nhiều thập kỷ đối với những người ở lại. Bố mẹ ông Minh buồn đau suốt 40 năm cuối đời, đến nỗi phát bệnh vì con trai hy sinh khi còn quá trẻ nhưng không có mộ để hương khói theo phong tục.
Hành trình tìm kiếm gian nan
Từ năm 1972, gia đình bắt đầu hành trình tìm kiếm đầy gian khó. Mỗi dịp 27/7, Ngày Thương binh-Liệt sĩ, cả gia đình, đặc biệt là mẹ anh, luôn đau đáu mong mỏi đưa anh trở về quê hương. Trong suốt nhiều năm, gia đình không ngừng tìm kiếm bằng mọi cách. Họ nhờ cơ quan báo chí, các đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội (cũ); liên hệ các chương trình của Đài Tiếng nói Việt Nam; kết nối với Đội K20 và các tổ chức tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Gia đình cũng đi đến nhiều nghĩa trang trên cả nước, tìm những phần mộ mang tên Nguyễn Quốc Hội. Tuy nhiên, mọi nỗ lực đều vô vọng.
Năm 2020, gia đình tham gia một nhóm hơn 80 thân nhân liệt sĩ do Đội K20 tổ chức, cùng gửi mẫu tóc với hy vọng mong manh. Nhưng suốt nhiều năm sau, kết quả vẫn là con số không. Mỗi năm trôi qua, hy vọng dường như nhỏ lại. Thế nhưng chưa bao giờ gia đình từ bỏ ý định tìm bằng được nơi yên nghỉ của liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội. Mẹ của liệt sĩ Hội, dù đã ngoài 75 tuổi và sức khỏe yếu, vẫn luôn giữ nguyện vọng: 'Phải tìm được Hội, đưa nó về đất quê mình'. Trước khi qua đời, bà vẫn trăn trối với các con về mong ước ấy. Người mẹ đã không kịp đón con trở về như nguyện vọng cuối đời, để lại nỗi tiếc nuối khôn nguôi.
Công nghệ ADN mang lại hy vọng
Năm 2025, chương trình thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ do Bộ Công an triển khai, với sự hỗ trợ đồng hành của Công ty Cổ phần GeneStory, đã mang đến tia hy vọng. Gia đình được liên hệ để thu mẫu ADN từ bà Nguyễn Thị Lan (em gái) và ông Nguyễn Tiến Minh (anh trai của liệt sĩ). Sau quá trình phân tích và đối chiếu gene tại phòng thí nghiệm đạt chuẩn quốc tế của GeneStory, kết quả xác nhận: phần mộ vô danh tại một nghĩa trang chính là nơi yên nghỉ của liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội.
Khoảnh khắc cầm trên tay kết quả giám định, nhiều người trong gia đình đã không cầm được nước mắt. Bà Nguyễn Thị Lan, em gái liệt sĩ, nghẹn ngào chia sẻ: 'Mẹ tôi đêm nào nằm cũng khóc. Thương anh chỉ có một mình, mấy chục năm không biết mộ ở nơi đâu, gia đình chỉ mong tìm được mộ anh về quê mẹ để con cháu hàng năm thắp hương khói cho ông'. Hơn 50 năm chờ đợi, cuối cùng người con, người em, người chú đã có tên tuổi, có nơi yên nghỉ để người thân tìm về. Bà Nguyễn Thị Lan vượt quãng đường dài hàng trăm cây số về quê hương Quảng Bình, báo tin vui trong nước mắt cho cả gia đình.
Niềm hạnh phúc sau 53 năm
Anh Nguyễn Thái Dương, cháu ruột của liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội, xúc động chia sẻ rằng gia đình từng nghĩ sẽ không bao giờ tìm được chú. Nhưng hôm nay, điều tưởng chừng không thể đã trở thành hiện thực. Gia đình xin cảm ơn Ngân hàng Gene và các cơ quan đã giúp hoàn thành tâm nguyện của mẹ. Theo đại diện Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06) tại Ba Đồn, Quảng Bình (cũ), địa bàn hiện có 69 trường hợp liệt sĩ và 72 thân nhân. Để không bỏ lỡ bất kỳ cơ hội nào, lực lượng C06 đã phối hợp với GeneStory và các đơn vị liên quan khẩn trương thu nhận mẫu ADN.
Dù nhiều thân nhân tuổi đã cao, sức khỏe yếu, thậm chí đã chuyển đi nơi khác, nhưng với 'mệnh lệnh từ trái tim', các cán bộ, chiến sĩ vẫn bền bỉ ngày đêm rà soát, tìm gặp và thu thập mẫu ADN, góp thêm hy vọng đưa những người con đã ngã xuống trở về với quê hương. Hành trình tìm lại liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội đã khép lại sau hơn nửa thế kỷ, nhưng cũng mở ra hy vọng cho hàng nghìn gia đình vẫn ngày đêm đi tìm người thân chưa xác định được danh tính. Mỗi kết quả giám định ADN không chỉ giúp tìm lại tên cho một liệt sĩ, mà còn khép lại nỗi chờ đợi kéo dài qua nhiều thế hệ.
