Trong căn nhà bên Quốc lộ 1, ông Bùi Hữu Tuấn (75 tuổi, thôn Câu Nhi, xã Hải Lăng, Quảng Trị) mở cho phóng viên nghe một bài hát hào hùng về 93 liệt sĩ đã hy sinh trong khu vườn của gia đình. Dưới mưa lớn và tiếng ồn xe cộ, lời ca vẫn vang lên: "Câu Nhi không lặng yên đâu, đây dòng sông khắc tên anh hùng, từng viên đạn từng hơi thở cuối, cản bước quân thù giữ lấy quê hương...".
Năm 1972, khi hơn 20 tuổi, ông chứng kiến trận đánh ngay sát nhà, dưới chân cầu Câu Nhi. Một đội quân giải phóng hơn 100 chiến sĩ bị địch tấn công và hy sinh. Ngày 26.5.1972, hơn 100 chiến sĩ Sư đoàn 308 thực hiện nhiệm vụ đánh chiếm cầu Câu Nhi nhằm chặn đường tiếp viện của đối phương vào thị xã Quảng Trị, mở màn cho 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị. Khi tiếp cận gần cầu, họ bị phát hiện và tấn công dữ dội, 93 chiến sĩ hy sinh.
Vị trí trận đánh nằm trong khu vườn rộng gần 1 ha của gia đình ông, cách nhà cũ vài chục mét. Sau trận, cha mẹ ông dặn phải tìm các liệt sĩ. "Câu Nhi là làng cách mạng bên kia giới tuyến thời chia cắt, bố mẹ từng nuôi bộ đội nên thương các chiến sĩ. Hòa bình, trước khi mất, họ dặn coi 93 liệt sĩ như người thân, chăm sóc và thờ cúng chu đáo", ông Tuấn chia sẻ.
Hơn nửa thế kỷ hương khói
Suốt hơn 50 năm, ông Tuấn luôn hương khói, thờ cúng 93 liệt sĩ. Khu vườn từng hứng bom đạn nên đến năm 1985, ông mới phát quang, đốt thực bì để dọn sạch và kích nổ bom mìn còn sót. Từ 1996 - 2006, trong quá trình trồng rừng, gia đình tìm được 10 hài cốt liệt sĩ, báo chính quyền đưa về an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Hải Lăng.
Hiến đất làm đền thờ
Ngôi đền được hoàn thành vào tháng 4.2025 trên khu đất ông hiến tặng. Căn nhà hiện tại cách vị trí trận chiến khoảng 100 m, dưới chân cầu Câu Nhi 2. Ông Tuấn dẫn chúng tôi đến ngôi đền mới xây, cho biết đây là tâm nguyện ấp ủ nhiều năm. "Hơn 50 năm, tôi không biết các anh là ai, thuộc đơn vị nào, nhưng cứ đến ngày 27.7 hay tất niên, tôi đều làm mâm cúng. Khi tìm được hài cốt, tôi làm đủ lễ nghi, coi các anh như người thân", ông nghẹn ngào.
Đến năm 2024, qua một nhà báo, ông biết các liệt sĩ thuộc Sư đoàn 308. Ông kết nối với cựu chiến binh, đơn vị liên quan để tìm thông tin. Cùng thời gian, tại Hà Nội, Đại sứ quán Mỹ trao trả di vật của bộ đội Việt Nam, trong đó có cuốn sổ quân nhân của chính trị viên Lê Thanh Hải. Cuốn sổ chứa thông tin 93 liệt sĩ Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 hy sinh tại cầu Câu Nhi. "Sau hơn 50 năm, cuối cùng tôi cũng biết các anh là ai", ông xúc động.
Ngay khi biết danh tính, ông viết đơn hiến hơn 600 m2 đất nơi các liệt sĩ hy sinh để xây đền tưởng niệm. Ban liên lạc Sư đoàn 308 kêu gọi kinh phí xây dựng. Ngôi đền vững chắc, thoáng mát, xung quanh trồng cây xanh, hai bên bàn thờ có bia ghi họ tên, năm sinh, quê quán 93 liệt sĩ. Dịp 30.4 vừa qua, nhiều đoàn công tác, thân nhân liệt sĩ đã về dâng hương, dâng hoa tri ân. Ông Tuấn tiếp tục kết nối để nơi hy sinh được công nhận là di tích lịch sử, trở thành "địa chỉ đỏ" trên mảnh đất Quảng Trị anh hùng.
Ông Đỗ Duy Chính, Phó ban liên lạc Đoàn công tác chính sách quy tập hài cốt liệt sĩ, Sư đoàn 308, cho biết: "Chúng tôi rất biết ơn ông Tuấn, đặc biệt là sự coi lo, chăm sóc hương hồn các liệt sĩ hơn 50 năm qua. Trong 93 liệt sĩ, đến nay đã có 19 hài cốt được tìm thấy và đưa về an táng tại nghĩa trang Hải Lăng, trong đó 1 liệt sĩ đã xác định thân nhân và đưa về quê".
Suốt hơn nửa thế kỷ, ông Tuấn lặng lẽ gìn giữ ký ức trận chiến, coi những người lính chưa biết tên như ruột thịt. Đến hôm nay, khi tóc đã bạc, ông vẫn tiếp tục câu chuyện đưa các anh trở về trong từng nén nhang và lòng biết ơn của người còn sống.
