Liên minh châu Âu (EU) đang xem xét siết chặt quy định về chế độ bảo vệ tạm thời đối với nam giới Ukraine trong độ tuổi nhập ngũ, khi các nước thành viên tranh luận về việc cân bằng giữa hỗ trợ Ukraine, áp lực hội nhập và nhu cầu nhân lực quân sự của Kiev.
Bối cảnh chế độ bảo vệ tạm thời
Quy định hiện hành cho phép hơn 4 triệu người Ukraine sinh sống tại các quốc gia thành viên EU kể từ năm 2022. Các nước như Ba Lan và Đức đang thúc đẩy việc loại nam giới Ukraine trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự khỏi diện được hưởng quy chế này, theo Euronews.
Theo các quy định hiện hành, công dân Ukraine có thể được hưởng chế độ bảo vệ tương tự người tị nạn mà không cần nộp đơn xin tị nạn, thông qua Chỉ thị Bảo vệ Tạm thời của EU. Đây là biện pháp đặc biệt được kích hoạt chỉ vài ngày sau khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt vào năm 2022 và được gia hạn hằng năm kể từ đó.
Đề xuất sửa đổi
Tại cuộc họp của các bộ trưởng nội vụ EU ở Luxembourg hôm 4/6, nhiều phương án đề xuất thu hẹp phạm vi chương trình đã được thảo luận. Đề xuất nhận được nhiều sự ủng hộ nhất là loại trừ nam giới Ukraine từ 23 đến 60 tuổi khỏi chế độ bảo vệ tạm thời.
Theo Ủy ban châu Âu, bất kỳ phương án sửa đổi nào cũng cần xem xét liệu người nộp đơn có được phép rời khỏi Ukraine một cách hợp pháp hay không. Theo lệnh thiết quân luật, phần lớn nam giới từ 23 đến 60 tuổi bị cấm xuất cảnh, dù vẫn có ngoại lệ đối với một số nhóm như người khuyết tật, người không đủ điều kiện phục vụ quân đội, cha của từ 3 con dưới 18 tuổi trở lên hoặc những người chăm sóc toàn thời gian cho thân nhân bị bệnh.
Mặc dù độ tuổi chính thức phải nhập ngũ tại Ukraine là từ 25 tuổi, nam giới nhìn chung bị cấm rời khỏi đất nước từ năm 23 tuổi.
Thực trạng và số liệu
Bất chấp những hạn chế này, một số nam giới trong độ tuổi nghĩa vụ quân sự đã vượt biên trái phép và sau đó được hưởng quy chế bảo vệ tại các nước EU. Nam giới trưởng thành hiện chiếm 26,6% số người tị nạn Ukraine tại châu Âu, dù chưa có số liệu cho biết bao nhiêu người trong số đó thuộc độ tuổi quân sự hoặc đã nhập cảnh bất hợp pháp.
“Chúng tôi nhận thấy số lượng người Ukraine trong độ tuổi nghĩa vụ quân sự đến đây đã gia tăng trong vài tháng gần đây”, Bộ trưởng Nội vụ Đức Alexander Dobrindt cho biết.
Sự khác biệt giữa các nước thành viên
Mặc dù chế độ bảo vệ tạm thời được áp dụng trên toàn EU, việc kiểm tra điều kiện đủ tiêu chuẩn lại khác nhau giữa các quốc gia thành viên. Chẳng hạn, Bỉ yêu cầu người nộp đơn phải chứng minh rằng họ đã rời Ukraine một cách hợp pháp, khiến những người xuất cảnh trái phép khó được hưởng quy chế bảo vệ hơn. Trong khi đó, Ba Lan cấp quy chế bảo vệ cho công dân Ukraine ngay khi họ đến lãnh thổ nước này.
Các quốc gia EU đang tiếp nhận nhiều người hưởng quy chế bảo vệ nhất gồm Đức với 1.274.955 người (29,4% tổng số trên toàn EU), Ba Lan với 961.405 người (22,2%) và Cộng hòa Séc với 379.820 người (8,8%).
Quan điểm của Ukraine và các nước khác
Việc siết chặt chế độ bảo vệ tạm thời cũng phù hợp với lập trường của chính phủ Ukraine. Năm ngoái, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho rằng những nam giới trong độ tuổi quân sự đã rời khỏi đất nước “nên trở về”, đồng thời kêu gọi các quốc gia đối tác “giải quyết vấn đề này”.
Một phương án khác được đưa ra thảo luận là từ chối cấp quy chế bảo vệ tạm thời cho những người Ukraine đến từ các khu vực được coi là “an toàn”. Tuy nhiên, một số chính phủ phản đối ý tưởng này, cho rằng không khu vực nào của Ukraine thực sự nằm ngoài tác động của chiến sự.
Một số quốc gia khác như Tây Ban Nha và Italy ủng hộ việc gia hạn cơ chế hiện hành mà không thay đổi phạm vi áp dụng. “Tất cả công dân Ukraine nên tiếp tục được bảo vệ tại mọi quốc gia EU. Tất nhiên, chúng ta cũng cần thúc đẩy hội nhập hiệu quả và khuyến khích hồi hương tự nguyện tùy theo hoàn cảnh”, Bộ trưởng Nội vụ Tây Ban Nha Fernando Grande-Marlaska cho biết.
