Ông N.T.K (TP.HCM) phản ánh việc nhận được thông báo hồ sơ hoàn thuế của ông chưa đủ điều kiện. Theo Thuế TP.HCM, nguyên nhân là Công ty CP Đầu tư và Dịch vụ Sài Gòn Real, đơn vị chi trả thu nhập cho ông K., đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, vẫn còn nợ tiền thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đã khấu trừ. Thông báo yêu cầu ông liên hệ với công ty để nộp số tiền thuế TNCN đã khấu trừ vào ngân sách nhà nước.
Đại diện Thuế TP.HCM giải thích, theo Quyết định 108/2025 của Tổng cục Thuế (nay là Cục Thuế), tại thời điểm giải quyết hồ sơ hoàn thuế TNCN, tổ chức trả thu nhập phải hoàn thành nghĩa vụ nộp thay tiền thuế đã khấu trừ. Nếu tổ chức còn nợ thuế, cơ quan thuế sẽ không giải quyết hoàn thuế cho người nộp.
Trường hợp của ông K. không phải cá biệt. Danh sách do Thuế TP.HCM công bố có tới 2.872 doanh nghiệp đang nợ thuế TNCN của người lao động, với số tiền gần 276 tỉ đồng. Điều này có nghĩa người lao động phải chờ doanh nghiệp đóng thuế mới được hoàn.
Từ đầu năm đến ngày 30.4, cơ quan thuế đã nhận hơn 1,31 triệu tờ khai quyết toán thuế TNCN điện tử, trong đó 1,082 triệu tờ khai đề nghị hoàn. Có 1,026 triệu hồ sơ đủ điều kiện hoàn tự động (chiếm 95%) với số tiền 4.882 tỉ đồng. Tuy nhiên, khoảng 56.000 hồ sơ chưa được hoàn, trong đó nhiều trường hợp do doanh nghiệp chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế TNCN.
Người lao động bị thiệt thòi
Ông Nguyễn Ngọc Tú, Trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, cho rằng doanh nghiệp đã khấu trừ tiền thuế TNCN của người lao động nhưng không đóng vào ngân sách thì không thể bắt người lao động chịu trách nhiệm. Họ đã hoàn thành trách nhiệm của mình theo quy định, do đó không thể đẩy hoàn toàn trách nhiệm cho người lao động khi không được hoàn thuế vì doanh nghiệp còn nợ.
Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, chỉ ra rằng nguyên tắc ngân sách thu được thuế mới có tiền hoàn. Quy định này đã áp dụng với doanh nghiệp khi hoàn thuế giá trị gia tăng, nay áp với cá nhân thuế TNCN. Tuy nhiên, có bất cập vì người lao động khó có thể yêu cầu doanh nghiệp nộp tiền thuế đang nợ. Ông giải thích: thuế TNCN đối với người làm công ăn lương thường thông qua doanh nghiệp khấu trừ tại nguồn, người lao động không thể tự khai, nộp từng quý. Đến khi doanh nghiệp quyết toán thuế năm, hệ thống mới thể hiện thu nhập và số thuế phải nộp, lúc đó cá nhân mới biết. Vậy làm sao họ yêu cầu doanh nghiệp nộp số thuế này?
Kiến nghị giải pháp
Luật sư Trần Xoa kiến nghị khi doanh nghiệp nộp hồ sơ khai thuế TNCN tháng, quý phải gửi kèm danh sách từng người lao động nộp bao nhiêu và thể hiện dữ liệu trên eTax để họ theo dõi, không chờ đến thời điểm quyết toán thuế. Điều này giúp giải quyết hoàn cho những trường hợp đã nộp thuế. Ngoài ra, với doanh nghiệp nợ quá nhỏ (vài đồng, vài chục đồng) cần có giải pháp yêu cầu nộp hoặc đối chiếu, điều chỉnh để tránh ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động.
Ông Nguyễn Ngọc Tú cho biết thuế TNCN chiếm 10-11% tổng thu nội địa, cần cải tiến phần mềm để người lao động giám sát việc doanh nghiệp nộp thuế. Các doanh nghiệp hiện tạm đóng thuế theo quý, nên có thể cập nhật tờ khai thuế TNCN theo quý lên eTax. Giống như bảo hiểm xã hội, dù doanh nghiệp nợ bảo hiểm nhiều nhưng vẫn có giải pháp giải quyết quyền lợi cho người lao động khi doanh nghiệp đã thu tiền nhưng chưa đóng.
Ông Tú nhấn mạnh: doanh nghiệp đã khấu trừ tiền thuế TNCN của người lao động nhưng không đóng vào ngân sách thì không thể bắt người lao động chịu trách nhiệm. Họ đã hoàn thành trách nhiệm của mình. Do đó, để hỗ trợ người nộp thuế, cơ quan thuế cần đôn đốc, áp dụng biện pháp cưỡng chế thuế, kiểm tra doanh nghiệp ngay khi phát sinh số nợ để kịp thu hồi, đảm bảo quyền lợi hoàn thuế cho người lao động. Quy định cũng nên nêu rõ thời hạn cơ quan thuế thực hiện; nếu quá thời gian này, cơ quan thuế có thể tạm hoàn cho người nộp thuế, sau đó đòi lại số nợ.
Nguyên nhân khác khiến hồ sơ chưa được hoàn tự động
Ngoài nguyên nhân doanh nghiệp nợ thuế, cơ quan thuế cho biết một số nguyên nhân khác: doanh nghiệp nộp chậm tờ khai dẫn đến tăng thu nhập, giảm số thuế được hoàn tự động; doanh nghiệp kê khai số thuế TNCN đã khấu trừ chênh lệch giữa trong năm và tờ khai quyết toán. Nguyên nhân từ người nộp thuế: hồ sơ đề nghị hoàn không phát sinh từ tờ khai gợi ý (chiếm 26% tổng hồ sơ), khiến cơ quan thuế phải xử lý thủ công mất thời gian; người nộp thuế sử dụng tài khoản ngân hàng không tồn tại (tài khoản ảo) hoặc tài khoản của người khác để nhận tiền hoàn; điều chỉnh thông tin người phụ thuộc, số giảm trừ gia cảnh, hoặc sử dụng chứng từ khấu trừ thuế TNCN không đúng mẫu quy định, chứng từ của người khác để đính kèm hồ sơ quyết toán và đề nghị hoàn.
