Việc doanh nghiệp lập hai hệ thống sổ kế toán, một sổ để báo cáo cơ quan thuế, một sổ để quản lý nội bộ, nhằm trốn thuế có thể bị xử lý hình sự. Theo quy định pháp luật, hành vi này không chỉ vi phạm hành chính mà còn có thể cấu thành tội phạm.
Quy định pháp luật về lập hai sổ kế toán
Luật Kế toán 2015 nghiêm cấm hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán. Điều 13 Luật này quy định: "Đơn vị kế toán chỉ được lập một hệ thống sổ kế toán cho một kỳ kế toán năm". Việc lập thêm sổ kế toán khác nhằm che giấu thông tin tài chính thực tế là vi phạm pháp luật.
Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) có hai điều khoản liên quan: Điều 200 về tội trốn thuế và Điều 221 về tội vi phạm quy định về kế toán. Theo đó, nếu doanh nghiệp lập hai sổ kế toán để trốn thuế với số tiền lớn hoặc đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Mức xử phạt hành chính và hình sự
Về hành chính, Nghị định 41/2018/NĐ-CP quy định mức phạt tiền từ 10 triệu đến 30 triệu đồng đối với hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán. Ngoài ra, doanh nghiệp còn bị tước quyền sử dụng giấy phép kinh doanh từ 1-3 tháng.
Về hình sự, theo Điều 200 Bộ luật Hình sự, người phạm tội trốn thuế có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đến 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 7 năm. Điều 221 quy định tội vi phạm quy định về kế toán có mức phạt tiền từ 50 triệu đến 200 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 3 năm.
Trường hợp điển hình và rủi ro pháp lý
Luật sư Nguyễn Văn A, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho biết: "Nhiều doanh nghiệp thường lập hai sổ kế toán để giảm số thuế phải nộp. Tuy nhiên, nếu bị phát hiện, họ không chỉ bị phạt hành chính mà còn có nguy cơ bị khởi tố hình sự, ảnh hưởng đến uy tín và hoạt động kinh doanh".
Theo thống kê của Tổng cục Thuế, trong năm 2023, cơ quan thuế đã phát hiện và xử lý hơn 1.200 vụ việc liên quan đến lập hai sổ kế toán, truy thu và phạt hơn 500 tỷ đồng. Một số vụ việc đã được chuyển sang cơ quan điều tra để xem xét xử lý hình sự.
Khuyến nghị cho doanh nghiệp
Để tránh rủi ro pháp lý, doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm quy định về kế toán, chỉ lập một hệ thống sổ kế toán phản ánh trung thực tình hình tài chính. Việc sử dụng dịch vụ kế toán chuyên nghiệp và tư vấn thuế sẽ giúp doanh nghiệp thực hiện đúng nghĩa vụ thuế mà không vi phạm pháp luật.
Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp nên chủ động rà soát hệ thống kế toán, nếu phát hiện sai sót cần tự nguyện khai báo và nộp bổ sung thuế để được giảm nhẹ trách nhiệm.
