Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) vừa được công bố với nhiều đề xuất mới, bao gồm việc bổ sung hình thức hòa giải trực tuyến, cơ chế chỉ định hòa giải viên trong các trường hợp đặc biệt, và đơn giản hóa thủ tục công nhận kết quả hòa giải thành tại Tòa án. Những thay đổi này nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Các chính sách lớn được thể chế hóa
Dự thảo được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa 5 nhóm chính sách lớn đã được Chính phủ thông qua. Mục tiêu chính là khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn và đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo đó, bên cạnh phương thức hòa giải trực tiếp truyền thống, dự thảo bổ sung hình thức hòa giải trực tuyến. Việc áp dụng hình thức này không mang tính bắt buộc mà được thực hiện linh hoạt tùy theo điều kiện thực tế của từng địa phương, góp phần tận dụng lợi thế của công nghệ số để giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn.
Ý kiến từ lãnh đạo Bộ Tư pháp
Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh rằng việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Đây là một trong những dự án luật quan trọng thuộc chương trình xây dựng pháp luật năm 2026, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ hai. Thứ trưởng cho biết tiến độ xây dựng luật đã được đẩy nhanh, do đó Ban soạn thảo đang khẩn trương tiếp thu các ý kiến từ thực tiễn để hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội.
Góp ý từ các đại biểu
Tại hội thảo, các đại biểu tập trung góp ý đối với những nội dung mới của dự thảo luật, đặc biệt là các quy định liên quan đến tổ chức hoạt động hòa giải ở cơ sở, tiêu chuẩn hòa giải viên, cơ chế hỗ trợ hoạt động hòa giải và tính khả thi của các quy định khi triển khai trong thực tiễn. Hội thảo ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp từ đại diện ngành tư pháp các địa phương, các sở, ngành liên quan, đặc biệt là đội ngũ công chức cấp xã tham mưu triển khai công tác hòa giải ở cơ sở và các hòa giải viên cơ sở.
Đề xuất cụ thể về quyền và nghĩa vụ
Nhiều ý kiến xuất phát từ thực tiễn hoạt động hòa giải tại cộng đồng đã đề xuất quy định cụ thể hơn về quyền, nghĩa vụ và vai trò của người được mời tham gia hòa giải. Điều này nhằm khắc phục những bất cập hiện nay, nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở.
Điều chỉnh mô hình tổ chức
Một trong những nội dung đáng chú ý là việc điều chỉnh mô hình tổ chức hòa giải ở cơ sở phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Dự thảo bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên trong một số trường hợp đặc biệt nhằm bảo đảm đủ số lượng tổ hòa giải khi việc bầu hòa giải viên gặp khó khăn do các yếu tố khách quan.
Mở rộng đối tượng tham gia hòa giải
Bên cạnh đó, dự thảo mở rộng đối tượng được mời tham gia hòa giải, đặc biệt là những người có chuyên môn sâu về kinh tế, xã hội hoặc pháp luật. Đồng thời, quy định rõ hơn trách nhiệm của các cá nhân tham gia hỗ trợ hòa giải nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giải quyết các vụ việc.
Đơn giản hóa thủ tục công nhận kết quả hòa giải
Một điểm mới quan trọng khác là đề xuất đơn giản hóa thủ tục công nhận kết quả hòa giải thành tại Tòa án. Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc, thủ tục này cần được thiết kế theo hướng thuận tiện, dễ thực hiện, không áp dụng quy trình phức tạp như khi giải quyết một vụ án tại Tòa án. Qua đó, nâng cao giá trị pháp lý và uy tín của công tác hòa giải ở cơ sở.
Kết luận hội thảo
Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm và sát thực tiễn của các đại biểu. Thứ trưởng đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý để hoàn thiện dự thảo luật, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước và thực tiễn hoạt động hòa giải ở cơ sở trong giai đoạn mới.
