Dự thảo Luật Công chứng: Đẩy mạnh phân quyền và chuyển đổi số
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng đang được xây dựng với những thay đổi đáng chú ý, tập trung vào việc trao nhiều quyền hơn cho chính quyền địa phương và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực này. Mục tiêu chính là phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả phục vụ người dân.
Phân cấp mạnh mẽ cho địa phương
Theo dự thảo, một trong những điểm then chốt là việc bãi bỏ quy định giao Bộ Tư pháp xây dựng chiến lược phát triển lĩnh vực công chứng trên toàn quốc. Thay vào đó, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ được giao chủ động xây dựng và ban hành đề án quản lý, phát triển các tổ chức hành nghề công chứng. Điều này dựa trên quy định pháp luật và điều kiện kinh tế-xã hội thực tiễn tại từng địa phương, giúp tăng tính linh hoạt và phù hợp với nhu cầu cụ thể.
Đáng chú ý, thẩm quyền bổ nhiệm, bổ nhiệm lại và miễn nhiệm công chứng viên sẽ được chuyển giao từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Cụ thể, Chủ tịch UBND cấp tỉnh sẽ trực tiếp có thẩm quyền công nhận đối với những người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài, đồng thời thực hiện các quyết định nhân sự liên quan đến công chứng viên. Theo cơ quan soạn thảo, sự thay đổi này giúp:
- Tối đa hóa việc đơn giản hóa thủ tục hành chính.
- Rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu của người dân.
- Tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện dịch vụ công trực tuyến toàn trình.
Việc phân cấp này cho phép cơ quan quản lý ở Trung ương tập trung vào nhiệm vụ kiến tạo, xây dựng và hoàn thiện thể chế, trong khi địa phương chủ động hoàn toàn trong việc quản lý và giám sát đội ngũ công chứng viên, đảm bảo sát với tình hình thực tế tại địa bàn.
Mở rộng hình thức tổ chức hành nghề công chứng
Để khắc phục thực trạng khó khăn trong việc thành lập Văn phòng công chứng theo loại hình công ty hợp danh tại các xã có mật độ dân số thấp và hạ tầng chưa phát triển, dự thảo bổ sung quy định cho phép thành lập Văn phòng công chứng dưới hình thức doanh nghiệp tư nhân. Điều này nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt dịch vụ công chứng ở nhiều khu vực, như minh chứng từ các tỉnh:
- Năm 2024, tại tỉnh Bắc Giang, hai huyện Sơn Động và Yên Thế không có tổ chức hành nghề công chứng.
- Tại Nghệ An, 6/21 huyện miền núi cũng chưa có tổ chức hành nghề công chứng, khiến người dân gặp nhiều khó khăn khi có nhu cầu.
Người dân ở những khu vực này thường phải di chuyển xa, từ 50km đến 200km, để tiếp cận dịch vụ công chứng. Công chứng viên Phạm Hằng nhận định: "Có thể đây là việc sửa đổi quan trọng giúp giảm áp lực về nhân sự cho các nhà đầu tư tại địa bàn khó khăn, giúp người dân tiếp cận được dịch vụ này tiện lợi nhất."
Để đảm bảo quản lý chặt chẽ, dự thảo quy định rằng Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ xác định cụ thể danh mục các đơn vị hành chính cấp xã được áp dụng mô hình doanh nghiệp tư nhân này. Đồng thời, dự thảo cũng nới lỏng các điều kiện khi thay đổi trụ sở văn phòng công chứng giữa các xã, miễn là đảm bảo địa bàn cũ vẫn còn ít nhất một tổ chức hành nghề công chứng hoạt động để phục vụ nhân dân.
Đẩy mạnh chuyển đổi số trong công chứng
Dự thảo Luật tạo ra bước tiến lớn trong chuyển đổi số bằng cách quy định xây dựng một cơ sở dữ liệu công chứng tập trung, thống nhất toàn quốc do Bộ Tư pháp quản lý. Hệ thống này sẽ tích hợp toàn bộ thông tin về công chứng viên, giao dịch và các biện pháp ngăn chặn rủi ro, nhằm nâng cao hiệu quả và minh bạch.
Cụ thể, dự thảo bổ sung quy định mới về việc sử dụng dữ liệu thay thế, cho phép người dân trong nhiều trường hợp đi công chứng không cần mang theo giấy tờ bản chính nếu đã có dữ liệu trong cơ sở dữ liệu công chứng. Khi tiếp nhận hồ sơ, công chứng viên có trách nhiệm tự khai thác và sử dụng thông tin từ cơ sở dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu khác để giải quyết yêu cầu, mà không được yêu cầu xuất trình bản chính các giấy tờ để đối chiếu.
Công chứng viên chỉ được quyền yêu cầu người dân bổ sung giấy tờ trong trường hợp hệ thống không thể khai thác được thông tin trong thời gian giải quyết, hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác. Các loại giấy tờ trong hồ sơ công chứng, như giấy tờ tùy thân hoặc giấy chứng nhận quyền sở hữu, nay được phép nộp dưới dạng bản sao giấy, bản sao điện tử hoặc bản chính điện tử.
Với những đề xuất sửa đổi này, lợi ích thực chất đối với người dân là giúp tiết kiệm thời gian và chi phí tuân thủ pháp luật cho doanh nghiệp và cá nhân. Anh Lê Hoàng Chung, phường Định Công, thành phố Hà Nội, chia sẻ: "Nếu được giảm bớt giấy tờ khi đi công chứng thì rất thuận tiện cho người dân. Chuyển đổi số đã giúp việc thực hiện thủ tục hành chính giấy tờ của người dân thuận tiện. Tôi thấy chính quyền thực sự phục vụ nhân dân, vì lợi ích người dân."
Nhìn chung, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Công chứng hứa hẹn mang lại những cải cách tích cực, từ việc phân quyền mạnh mẽ cho địa phương đến việc ứng dụng công nghệ số, nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người dân và doanh nghiệp.
