Quy định pháp luật về việc kiểm tra giao dịch chuyển khoản
Theo Luật Các tổ chức tín dụng 2024, tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài không được cung cấp thông tin khách hàng cho tổ chức, cá nhân khác, trừ hai trường hợp: thứ nhất, có yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo đúng quy định pháp luật; thứ hai, được sự chấp thuận của chủ tài khoản. Như vậy, ngoài trường hợp chủ tài khoản đồng ý, cơ quan nhà nước có thẩm quyền, trong đó có công an, có quyền yêu cầu ngân hàng cung cấp thông tin khách hàng theo đúng mục đích, nội dung, phạm vi và thẩm quyền.
Nghị định 117/2018/NĐ-CP quy định chi tiết về thông tin khách hàng, bao gồm: thông tin định danh khách hàng; thông tin về tài khoản; thông tin về tiền gửi; thông tin về tài sản gửi; thông tin về giao dịch; thông tin về tổ chức, cá nhân là bên bảo đảm tại tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các thông tin liên quan khác. Điều này cho thấy phạm vi thông tin mà cơ quan chức năng có thể yêu cầu khá rộng, nhưng phải tuân thủ quy trình chặt chẽ.
Các trường hợp tài khoản bị cơ quan chức năng kiểm tra
Để được cung cấp thông tin khách hàng, cơ quan nhà nước phải gửi hồ sơ yêu cầu hợp lệ đến ngân hàng. Hồ sơ bắt buộc phải có văn bản yêu cầu do người có thẩm quyền ký, nêu rõ căn cứ pháp lý, mục đích, phạm vi thông tin cần cung cấp và phải đính kèm các tài liệu chứng minh lý do. Căn cứ theo Điều 9 Nghị định 117/2018/NĐ-CP, cơ quan chức năng có quyền yêu cầu kiểm tra và cung cấp thông tin tài khoản nhằm phục vụ các hoạt động thanh tra, kiểm tra, kiểm toán; phục vụ quá trình điều tra, khởi tố, truy tố, xét xử; hoặc để thi hành án, cưỡng chế, xử phạt vi phạm cũng như thực hiện các quyết định khác của cơ quan có thẩm quyền.
Đặc biệt, trong những tình huống cấp thiết như thu thập chứng cứ giải quyết tố giác tội phạm, bảo vệ an ninh quốc gia hoặc đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật, cơ quan nhà nước có thể yêu cầu cung cấp thông tin mà không cần đính kèm các tài liệu chứng minh phức tạp. Điều này giúp đẩy nhanh tiến độ xử lý các vụ việc khẩn cấp, nhưng cũng đặt ra trách nhiệm giải trình sau đó.
8 dấu hiệu giao dịch đáng ngờ dễ bị kiểm tra
Theo Thông tư 25/2025/TT-NHNN, trước ngày 10 hàng tháng, các ngân hàng phải báo cáo Ngân hàng Nhà nước thông tin về các tài khoản có nghi ngờ liên quan đến gian lận, lừa đảo. Có 8 lý do chính khiến một tài khoản thanh toán bị liệt vào danh sách đáng ngờ và dễ bị kiểm tra giao dịch nhất:
- Thông tin trong hồ sơ mở tài khoản thanh toán của chủ tài khoản không trùng khớp với thông tin của cá nhân đó trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
- Tài khoản thanh toán nằm trong danh sách được quảng cáo, mua, bán, trao đổi trên các website, hội nhóm trên không gian mạng.
- Tài khoản thanh toán nhận tiền từ nhiều tài khoản khác nhau và được chuyển đi hoặc rút ra ngay trong thời gian rất ngắn, thường không để lại số dư hoặc để lại rất ít.
- Tài khoản thanh toán có hơn 03 giao dịch nhận tiền từ các tài khoản thanh toán nằm trong danh sách có dấu hiệu nghi ngờ liên quan đến lừa đảo, gian lận, giả mạo.
- Khách hàng thuộc danh sách cảnh báo của Ngân hàng Nhà nước, Cơ quan Công an hoặc các cơ quan có thẩm quyền khác.
- Tài khoản thanh toán phát sinh giao dịch bất thường, ví dụ: giá trị hoặc số lượng giao dịch lớn, không phù hợp với nghề nghiệp, độ tuổi, địa chỉ cư trú, lịch sử giao dịch và hành vi của chủ tài khoản; hoặc phát sinh giao dịch với địa điểm, thời gian, tần suất bất thường.
- Tài khoản thanh toán có giao dịch thanh toán nhưng không thể liên hệ được với khách hàng.
- Một thông tin định danh duy nhất của thiết bị được sử dụng để thực hiện giao dịch cho nhiều hơn 01 tài khoản thanh toán.
Những dấu hiệu này giúp ngân hàng và cơ quan chức năng phát hiện sớm các hành vi rửa tiền, tài trợ khủng bố, hoặc lừa đảo trực tuyến đang gia tăng.
Cảnh báo lừa đảo mạo danh cơ quan chức năng
Từ những quy định trên, người dân cần đặc biệt nâng cao cảnh giác với các cuộc gọi hoặc tin nhắn mạo danh cơ quan chức năng yêu cầu cung cấp thông tin tài khoản, mã OTP hay bản sao kê ngân hàng với lý do "xác minh giao dịch". Các cơ quan nhà nước khi làm việc sẽ gửi văn bản trực tiếp đến ngân hàng, do đó mọi hành vi yêu cầu người dân tự cung cấp thông tin bảo mật qua điện thoại hay mạng xã hội đều là thủ đoạn lừa đảo nhằm chiếm đoạt tài sản. Người dân nên báo ngay cho cơ quan công an gần nhất nếu gặp trường hợp tương tự.
Việc hiểu rõ các quy định pháp luật về kiểm tra giao dịch chuyển khoản giúp người dân tránh bị lừa đảo và hợp tác đúng đắn với cơ quan chức năng khi cần thiết.
