Chiều 30/5, tại Tọa đàm "Góp ý Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản", nhiều ý kiến đồng tình rằng cần thể chế hóa vai trò của Hội Xuất bản Việt Nam trong Luật Xuất bản. Sự kiện do Hội Xuất bản Việt Nam tổ chức, với sự tham gia của lãnh đạo Hội, đại diện nhiều nhà xuất bản và công ty phát hành sách.
Chỉ thị 04 là cơ sở pháp lý vững chắc
PGS.TS Nguyễn Thị Báo khẳng định Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư là cơ sở pháp lý cao nhất và thuyết phục nhất để luật hóa vai trò, trách nhiệm của Hội Xuất bản Việt Nam. Chỉ thị 04 đã có một điều khoản riêng khẳng định vị trí, vai trò và nhiệm vụ của Hội Xuất bản. Đây là nhiệm vụ mà Bộ Chính trị và Ban Bí thư giao cho Hội.
Một số lập luận cho rằng Hội Xuất bản không nằm trong số 29 hội được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ, nhưng theo PGS.TS Nguyễn Thị Báo, về mặt thể chế và luật học, văn bản của Ban Bí thư ra đời sau có giá trị pháp lý cao hơn. Chỉ thị 04 đã khẳng định vị trí của Hội, giao nhiệm vụ chính trị cho Hội Xuất bản có trách nhiệm với ngành xuất bản và văn hóa đọc.
"Chúng ta thấy văn bản của Ban Bí thư quy định trực tiếp vai trò của Hội Xuất bản Việt Nam trong phát triển ngành xuất bản. Vậy mà trong dự thảo Luật Xuất bản không có điều khoản nào quy định vai trò của Hội Xuất bản, như Luật Báo chí quy định vai trò của Hội Nhà báo", PGS.TS Nguyễn Thị Báo lập luận.
Bất cập trong bảo vệ bản quyền
Đứng từ vai trò Phó giám đốc Trung tâm Bảo vệ bản quyền (Hội Xuất bản Việt Nam), PGS.TS Nguyễn Thị Báo cho rằng bất cập trong Luật Xuất bản hiện nay là cơ chế thực thi bảo vệ bản quyền chủ yếu được thiết kế theo mô hình quản lý nhà nước và tự bảo vệ quyền của chủ thể, trong khi chưa phát huy đủ vai trò của tổ chức xã hội - nghề nghiệp. Đây là khoảng trống pháp lý đáng kể trong bối cảnh hành vi xâm phạm bản quyền ngày càng gia tăng.
"Hội Xuất bản Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi trong việc tiếp nhận thông tin vi phạm, hỗ trợ xác minh, tư vấn pháp lý, tuyên truyền nâng cao nhận thức và phối hợp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa xác lập rõ vị trí, vai trò và cơ chế tham gia của các tổ chức này trong quá trình thực thi quyền sở hữu trí tuệ, dẫn đến việc chưa huy động hiệu quả nguồn lực xã hội phục vụ công tác bảo vệ bản quyền xuất bản phẩm", PGS.TS Nguyễn Thị Báo nhận định.
Kiến nghị bổ sung quy định về Hội Xuất bản
Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, PGS.TS Phạm Minh Tuấn cũng bày tỏ mối quan tâm lớn tới việc hoàn thiện cơ sở pháp lý cho vai trò của Hội. Theo ông, trong những năm qua, Hội đã làm tốt vai trò tập hợp, đoàn kết người làm xuất bản, tham gia tư vấn, phản biện chính sách, đào tạo nghiệp vụ, thúc đẩy hợp tác quốc tế, phát triển văn hóa đọc, bảo vệ quyền và lợi ích hội viên, phối hợp cơ quan quản lý nhà nước. Tuy nhiên, những vai trò này vẫn chưa được thể hiện trong Luật Xuất bản.
"Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đẩy mạnh xã hội hóa, phát huy vai trò của tổ chức xã hội - nghề nghiệp, xây dựng mô hình quản trị hiện đại dựa trên sự tham gia của nhiều chủ thể, tôi cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu để quy định rõ hơn trách nhiệm, quyền hạn của Hội Xuất bản", Chủ tịch nói.
Ông Lê Hoàng - Giám đốc Đường sách TP.HCM - đề nghị có một điều khoản trong Luật ghi về Hội Xuất bản với nội dung: "Hội Xuất bản Việt Nam là tổ chức xã hội nghề nghiệp của ngành xuất bản Việt Nam có nhiệm vụ tập hợp, đoàn kết những người làm công tác xuất bản; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của hội viên; hỗ trợ nâng cao trình độ chuyên môn, góp phần xây dựng nền văn hóa đọc và phát triển ngành xuất bản Việt Nam".
Hội Xuất bản nên là đơn vị tổ chức Giải thưởng Sách
Tại tọa đàm, các ý kiến chỉ ra rằng Luật Báo chí đã có điều khoản về vai trò của Hội Nhà báo Việt Nam, ghi rõ 5 nhiệm vụ quan trọng. Cần đề xuất Luật Xuất bản có một điều khoản tương tự, quy định vai trò của Hội Xuất bản với đầy đủ các nhiệm vụ như nhiệm vụ của Hội Nhà báo. Trong đó, nhiệm vụ "ban hành và tổ chức thực hiện quy định về đạo đức nghề nghiệp" và "bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp, nghiệp vụ" là hai nhiệm vụ quan trọng, giúp mở rộng không gian hoạt động của Hội.
Thêm vào đó, khoản 5 điều 12 Luật Báo chí ghi rõ nhiệm vụ của Hội Nhà báo Việt Nam là "tổ chức giải báo chí". Trong khi đó, Hội Xuất bản Việt Nam nhiều năm là đơn vị tham gia tổ chức Giải thưởng Sách Quốc gia, nhưng Hội không được quy định vai trò trong Luật, Giải thưởng cũng chưa có vị thế tương xứng. Thực tế, nhiều năm qua, Hội Xuất bản trực tiếp điều hành quá trình nhận sách, thẩm định, chấm giải, tham gia tổ chức trao giải. Ngày 13/5/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành quy định về Giải thưởng Sách Quốc gia 2026, quy định Bộ có vai trò chính, Hội tham gia thẩm định, chấm giải. Ý kiến tại tọa đàm cho rằng giải sách nên giao cho Hội làm, tương tự Luật Báo chí đã giao nhiệm vụ tổ chức giải báo chí cho Hội Nhà báo.
Góp ý Luật Xuất bản sửa đổi, PGS.TS Nguyễn Thị Báo đề xuất bổ sung quy định về sự tham gia của tổ chức xã hội - nghề nghiệp trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ với xuất bản phẩm. "Đây là xu hướng phổ biến ở nhiều quốc gia nhằm huy động nguồn lực xã hội tham gia hỗ trợ thực thi quyền sở hữu trí tuệ, nâng cao hiệu quả phát hiện, phòng ngừa và xử lý vi phạm bản quyền", PGS.TS nói.
Đồng thuận cao từ các nhà xuất bản
Ông Đỗ Quang Dũng - Phó chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, bà Khúc Thị Hoa Phượng - Giám đốc Nhà xuất bản Phụ nữ, bà Nguyễn Kim Thoa - CEO Nhà sách Tân Việt, ông Trần Chí Đạt - Giám đốc - Tổng biên tập Nhà xuất bản Khoa học - Công nghệ - Truyền thông, và nhiều đại diện các nhà xuất bản, công ty sách đều chung ý kiến rằng cần quy định vai trò của Hội Xuất bản Việt Nam trong Luật Xuất bản.
Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, PGS.TS Phạm Minh Tuấn đồng tình với các ý kiến trên của các hội viên. Ông kiên quyết muốn đưa vai trò của Hội Xuất bản vào Luật, như vậy Hội mới có thể đóng góp nhiều hơn trong công tác tuyên truyền, phát triển văn hóa đọc, góp ý chính sách, đồng hành cùng các hội viên.
