Ngày 11/6, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã khởi tố vụ án hình sự đầu tiên trên cả nước về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo Điều 225 Bộ luật Hình sự, liên quan đến hành vi sử dụng trái phép phần mềm máy tính có bản quyền.
Diễn biến vụ việc
Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh phát hiện Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam (phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ) do Nguyễn Thị Thanh Huyền làm Giám đốc đã cung cấp 81 máy tính cho nhiều doanh nghiệp, đơn vị trên địa bàn tỉnh. Cơ quan điều tra tiến hành khám xét khẩn cấp nơi ở và nơi làm việc của bà Huyền. Kết quả kiểm tra cho thấy các máy tính này được cài đặt sẵn hệ điều hành Windows và phần mềm Microsoft Office có dấu hiệu sử dụng các công cụ kích hoạt bản quyền trái phép như crack, key lậu, activator nhằm vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ bản quyền của nhà sản xuất.
Mở rộng kiểm tra tại một cơ sở giáo dục trên địa bàn, lực lượng công an phát hiện thêm 350 máy tính do nhà trường quản lý, sử dụng có dấu hiệu tương tự. Toàn bộ số máy tính này được cung cấp bởi Công ty TNHH Hệ thống thông tin Athena Việt Nam và Công ty TNHH Giải pháp công nghệ Tek-Solution (cùng ở Hà Nội).
Thiệt hại và mức phạt
Theo cơ quan điều tra, giá trị bản quyền hợp pháp của hệ điều hành Windows và bộ ứng dụng Microsoft Office trên thị trường dao động từ khoảng 4 đến 9 triệu đồng đối với mỗi máy tính. Với số lượng máy vi phạm được phát hiện, thiệt hại trực tiếp đối với các chủ thể bản quyền ước tính lên tới hàng chục tỷ đồng.
Luật gia Dương Đình Khuyến – Trưởng ban tư vấn pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Hội Luật gia Việt Nam) cho biết, hiện nay không ít cá nhân, doanh nghiệp vẫn có thói quen sử dụng phần mềm crack, key lậu để tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, hành vi này có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng, từ xử phạt hành chính đến phạt tù nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Theo Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), hành vi cài Windows, Office lậu, phần mềm lậu có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan. Cụ thể:
- Người không được sự cho phép của chủ thể quyền tác giả nhưng cố ý sao chép, phân phối bản sao tác phẩm hoặc thực hiện các hành vi xâm phạm khác với quy mô thương mại; thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng; gây thiệt hại từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 300 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm.
- Nếu phạm tội thuộc một trong các trường hợp: có tổ chức; phạm tội 2 lần trở lên; thu lợi bất chính 300 triệu đồng trở lên; gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả 500 triệu đồng trở lên; hàng hóa vi phạm trị giá 500 triệu đồng trở lên thì bị phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
- Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 200 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm.
Xử phạt hành chính
Theo Luật gia Dương Đình Khuyến, hành vi cài phần mềm lậu chưa đến mức xử lý hình sự thì có thể bị xử phạt hành chính theo khoản 1 Điều 16 Nghị định 341/2025 của Chính phủ. Cụ thể, mức phạt tiền thấp nhất là từ 5 đến 10 triệu đồng trong trường hợp số lợi bất hợp pháp thu được dưới 10 triệu đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả dưới 20 triệu đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá dưới 20 triệu đồng. Mức cao nhất là từ 30 đến 50 triệu đồng trong trường hợp số lợi bất hợp pháp thu được từ 30 đến 50 triệu đồng hoặc gây thiệt hại từ 60 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 60 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng. Ngoài ra, còn buộc tiêu hủy hoặc gỡ bỏ bản sao vi phạm trên môi trường mạng.
Luật gia Dương Đình Khuyến khuyến cáo, pháp luật đã có quy định rõ ràng, việc sử dụng phần mềm lậu không chỉ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ mà còn tiềm ẩn nguy cơ bị xử phạt hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự. Do đó, doanh nghiệp và cá nhân cần chủ động sử dụng phần mềm hợp pháp để tránh rủi ro pháp lý.
