Thực tế công tác phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại tại khu vực biên giới tỉnh Tây Ninh cho thấy, nếu chính sách thông thoáng không đi kèm với năng lực giám sát tương xứng, sẽ tạo ra lỗ hổng cho các gian thương lợi dụng. Đáng lo ngại nhất là cơ chế "tự chọn không đăng ký tờ khai" hải quan đối với hàng bảo hành, sửa chữa hay gia công lại.
Cải cách nhưng thiếu giám sát
Việc cho phép doanh nghiệp chỉ cần thông báo bằng văn bản một lần thay vì giám sát từng chuyến hàng là một cải cách đáng ghi nhận, thể hiện niềm tin vào sự trung thực và tự giác của doanh nghiệp. Tuy nhiên, qua các vụ bắt giữ hàng lậu "đội lốt" hàng sửa chữa, có thể thấy chủ trương này đang bị lợi dụng một cách trắng trợn. Doanh nghiệp nội địa sản xuất chân chính đang phải đối mặt với cuộc chiến không cân sức khi hàng phi thuế quan từ các doanh nghiệp chế xuất tràn ra thị trường với giá rẻ nhờ "né" được các hành lang kỹ thuật pháp lý.
Giải pháp công nghệ và quản lý
Người viết rất tâm đắc với ý kiến của ông Lê Văn Hẳn, Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh, rằng "không đánh đổi an ninh kinh tế lấy thông thoáng giả tạo". Lực lượng hải quan và biên phòng cần được trang bị "mắt thần" công nghệ; giám sát bãi tập kết bằng camera thông minh và áp seal (kèm chì, chì niêm phong), định vị cho hàng luân chuyển và minh bạch hóa mã loại hình phải là những ưu tiên hàng đầu. Đặc biệt, các máy soi chiếu hàng hóa trong container cần được sửa chữa sớm và trang bị đầy đủ tại tất cả các cửa khẩu hải quan.
Bảo vệ sản xuất nội địa
Hội nhập là sân chơi chung, nhưng luật chơi phải sòng phẳng cho tất cả các bên. Chào đón các nhà đầu tư bằng sự thông thoáng là cần thiết, nhưng cũng phải bảo vệ chủ quyền kinh tế, tránh để kẽ hở bị lợi dụng. Thực tiễn phòng chống hàng lậu ở khu vực biên giới Tây Ninh là tình huống để cơ quan chức năng xem xét điều chỉnh chính sách, không để chính sách thông thoáng bị lợi dụng, trục lợi, xâm hại đến sản xuất trong nước.
