Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang thắp lên niềm hy vọng cho gia đình bà Nguyễn Thị Lai ở tổ dân phố Nguyễn Hữu Thọ, phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên. Ba thế hệ trong gia đình bà đã khắc khoải chờ đợi tìm mộ hai liệt sĩ là con trai của bà ngoại bà, bà Trịnh Thị Vẹn (quê xã Hồng Châu, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình cũ), một Mẹ Việt Nam anh hùng.
Nỗi đau ba thế hệ chưa tìm được mộ
Bà Nguyễn Thị Lai xúc động kể: Bà ngoại bà sinh 5 người con (3 trai, 2 gái). Cả 3 người con trai đều lên đường ra trận, nhưng chỉ một người trở về là thương binh hạng 4/4. Con trai lớn Nguyễn Văn Chức (sinh năm 1938) hy sinh ngày 16/4/1954 tại chiến trường Điện Biên Phủ; con trai thứ Nguyễn Văn Cẩm (sinh năm 1942) hy sinh ngày 10/3/1970 trong kháng chiến chống Mỹ. Điều khiến bà ngoại bà không an lòng là chưa tìm được mộ phần, hài cốt của hai con. Suốt nửa cuộc đời, bà luôn sống trong khắc khoải đợi mong.
Em gái bà Lai, bà Nguyễn Thị Thanh, kể thêm: Ngày xưa không có điện thoại, đi lại khó khăn, nhưng hễ nghe tin ở đâu có người từng chiến đấu ở bản Kéo, Mường Pồn, Điện Biên Phủ, bà ngoại lại dồn hết tiền dành dụm đi tìm. Bà đi khắp các tỉnh Hưng Yên, Nam Định, Thái Bình mong gặp người biết tin. Trước lúc mất, bà ngoại dặn mẹ bà và các chị em phải cố gắng đi tìm bác, tìm cậu. Nhưng đến nay, mẹ bà cũng đã mất, chị em bà vẫn chưa làm được.
Chiến dịch 500 ngày đêm – niềm hy vọng sum vầy
Khi nghe tin về Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, các lực lượng đang nỗ lực khai quật, tìm mẫu trên địa bàn, bà Lai và bà Thanh mừng đến trào nước mắt. Bà Lai nói: “Không riêng gia đình tôi mà bao gia đình khác đều tin tưởng, Chiến dịch 500 ngày đêm thắp lên niềm hy vọng sum vầy, để mộ phần các anh hùng liệt sĩ không còn dòng chữ 'chưa xác định danh tính', để đất mẹ quê cha được đón các anh về.”
Hàng năm, mỗi dịp 27/7 hay ngày lễ, tết, bà Lai cùng gia đình đều đến các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Điện Biên thắp nhang viếng các anh hùng liệt sĩ.
Những chiến sĩ dốc tâm sức trong hành trình tri ân
Thực hiện nhiệm vụ khai quật, tìm mẫu hài cốt liệt sĩ ngay từ ngày đầu chiến dịch, Thượng tá Lê Đình Hải, Trung tá Nguyễn Văn Ngọc, Trung tá Đào Xuân Trường cùng hàng trăm cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên đã hoàn thành lấy mẫu tại 1.940 phần mộ thuộc 4 nghĩa trang: Tuần Giáo, Tủa Chùa, Him Lam, Tông Khao.
Thượng tá Lê Đình Hải xúc động nhớ lại ngày đầu (6/6) khai quật phần mộ đầu tiên ở nghĩa trang liệt sĩ Tuần Giáo: “Khi nghe tiếng cuốc bổ vào nền gạch, vữa kêu bục bục thì tự dưng tim mình như có ai bóp nghẹt. Ngay khi ấy, mình đã nghĩ 'cứng rắn như gạch, vữa còn mủn như này vậy mà suốt bấy nhiêu năm các anh nằm đây lại chưa một lần được người thăm viếng biết tên.' Chính từ giây phút ấy, mình đã tự nhủ nguyện dốc tâm sức trong hành trình tri ân; mỗi ngày một việc, mình cùng anh em đã quyết tâm trong cuộc chiến đua với thời gian tìm hài cốt liệt sĩ, đưa các anh về đất mẹ.”
Trung tá Đào Xuân Trường còn chủ động cập nhật thông tin nhân dân về các nơi có mộ phần bộ đội chưa xác định danh tính. Trưa ngày 14/7, dưới nắng chói chang, anh tức tốc lên đường vào khu rừng bản Tâu, xã Thanh Nưa để cập nhật thông tin về một phần mộ. Anh nói: “Trong bản Tâu có người cung cấp thông tin về phần mộ với nhiều chi tiết liên quan đến bộ đội, việc khẩn trương xác minh thực địa làm cơ sở báo cáo, xin ý kiến khai quật là rất cần thiết.”
Mục tiêu 4.594 phần mộ trong chiến dịch
Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên, cho biết: Thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, tỉnh Điện Biên phải lấy mẫu tại 4.594 phần mộ thuộc 7 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn. Nhấn mạnh ý nghĩa tri ân của đất nước, dân tộc với những người con ưu tú đã hy sinh, Thượng tá Lê Đình Hải khẳng định: “Mỗi người chiến sĩ Điện Biên hôm nay đang được giao thực hiện Chiến dịch luôn hiểu, thực hiện Chiến dịch là mệnh lệnh từ trái tim trong hành trình thắp lửa tri ân.”
